Lộ Trình Phát Triển Internet Capital Markets Của Solana

• Tổng quan về các đánh đổi lớn trong thiết kế cấu trúc vi mô thị trường
• Các giải pháp cụ thể trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn nhằm hỗ trợ cấu trúc thị trường vi mô linh hoạt trên Solana Mainnet.

Những Đánh Đổi Trong Cấu Trúc Vi Mô Thị Trường

Cấu trúc vi mô thị trường có rất nhiều khía cạnh khác nhau đến mức không thể liệt kê hết trong một danh sách hoàn chỉnh. Tuy nhiên, dưới đây là một số cặp đánh đổi phổ biến nhất mà các ứng dụng trong ngành đang cân nhắc hiện nay:

Riêng tư & Minh bạch 

Một câu hỏi mọi người đặt ra ở cả hai phía của thị trường là: liệu các lệnh đặt hàng có nên được ẩn đi trước khi thực thi hay không? Đối với những lệnh lớn từ nhà đầu tư cá nhân, việc công khai giao dịch của bạn có thể cải thiện kết quả khớp lệnh vì nó giảm bất cân xứng thông tin giữa bạn và các nhà tạo lập thị trường. Ngược lại, tính thanh khoản ẩn có thể dẫn tới các thị trường thanh khoản hơn vì ẩn lệnh giúp bảo vệ các nhà tạo lập thị trường khỏi tình trạng chọn lọc bất lợi độc hại. Tuy nhiên, sự bảo vệ này phải trả giá: thanh khoản ẩn làm giảm mức độ minh bạch và khiến các nhà giao dịch khó biết được họ sẽ được khớp lệnh ở mức giá nào trước khi lệnh được thực thi.

Speedbumps (Chặn tốc độ) & Unrestricted Trading (Giao dịch không giới hạn)

• Time‑to‑inclusion (thời gian để một giao dịch được “nhặt” vào khối) chủ yếu phụ thuộc vào chu trình xử lý giao dịch trước khi chúng xuất hiện trên chuỗi và vào slot‑time (khoảng 400 ms hiện nay).
• Time‑to‑finality (thời gian để khối được xác nhận chắc chắn) chủ yếu do thuật toán đồng thuận quyết định.

Finality nhanh hơn rất quan trọng vì giúp Market Maker không phải bận tâm đến các nhánh Fork phức tạp; tuy vậy, rút ngắn time‑to‑inclusion còn quan trọng hơn đối với thanh khoản, vì nó quyết định tốc độ Market Maker có thể cập nhật báo giá. Khi time‑to‑inclusion càng nhỏ, Market Maker càng ít gặp “Gap Risk”—giá đã biến động off‑chain trong khi họ chưa kịp hủy báo giá cũ và bị taker “vớt” mất.

Hiện tại Solana cung cấp Optimistic Finality khoảng 1 giây. Sau bản nâng cấp Alpenglow (dự kiến triển khai Mainnet  đầu 2026), time‑to‑inclusion được kỳ vọng giảm còn 50–100 ms, và finality chỉ khoảng 150 ms.

Colocation & Geographic Decentralization

Bề ngoài, nhiều người tin rằng colocation (đặt tất cả Validator cùng một vị trí) sẽ nhanh hơn, nhưng cách làm đó không đảm bảo đưa mọi thông tin toàn cầu lên chuỗi với tốc độ cao nhất. Giả sử tất cả Validator của một blockchain đều ở New York; nếu chính phủ Nhật Bản đột ngột công bố nới lỏng hạn chế thương mại với ô‑tô Mỹ, thì phải mất hơn 100 ms để phản ứng thị trường ở Nhật “chạy” đến cụm Validator  Mỹ.

Với phân tán địa lý và cơ chế nhiều Leader đồng thời (Multiple Concurrent Leaders – MCL), thông tin từ khắp thế giới về lý thuyết có thể được nạp vào hệ thống trong cùng một tick thực thi 20 ms.

Bằng cách phi tập trung quy trình inclusion qua MCL và đẩy khâu “nhặt” giao dịch ra rìa mạng, Solana càng rút ngắn thời gian để thông tin mới ảnh hưởng đến quá trình hình thành giá, bất kể nguồn gốc thông tin ở đâu.

Mô hình colocation còn tạo ra bất cân xứng thông tin nghiêm trọng, khiến bản chất mỗi cụm colocation chỉ là một thị trường “khu vực theo thời gian”. Giao dịch tập trung tận dụng arbitrage giữa các sàn, trông có vẻ như một thị trường toàn cầu, nhưng thực chất mỗi “cụm” lại vận hành như một thị trường cục bộ.

Phân tán địa lý còn mang những lợi thế khác ngoài việc đồng bộ thông tin nhanh nhất có thể:

Ưu tiên Maker hay Taker

Chênh lệch giá (spread) được xác lập bởi điều kiện lợi nhuận bằng không, cân bằng giữa hai lực đối kháng: doanh thu thu được từ các nhà giao dịch thiếu thông tin và chi phí bị các nhà giao dịch có thông tin “hớt tay trên”. Trong hầu hết thị trường khác, việc ưu tiên maker tạo ra môi trường lành mạnh hơn với spread hẹp hơn so với ưu tiên taker, bởi vì khi taker được ưu tiên, mức độ chọn lọc bất lợi tăng mạnh, làm spread giãn rộng.

Thực tế trên Solana hiện nay, hệ thống không tuyên bố ưu tiên rõ ràng bên nào. Tuy nhiên, do các phiên đấu giá định kỳ của bộ lập lịch (scheduler), taker ngầm nắm lợi thế. Một số blockchain L1 phi tập trung khác còn tệ hơn, vì chu kỳ đấu giá của họ kéo dài hơn nữa.

Trong phần “Giải pháp” bên dưới, chúng tôi sẽ trình bày chi tiết cách ACE cho phép từng ứng dụng tự thiết lập quy tắc riêng giữa maker và taker (ví dụ: speedbump, xử lý lệnh hủy của maker trước lệnh mới của taker,…)

Nhà đầu tư cá nhân & Nhà đầu tư tổ chức

Các sàn giao dịch nên hướng tới việc thu hút càng nhiều trader thiếu thông tin càng tốt, vì họ tạo ra spread chặt nhất. Trong trường hợp nhu cầu kiến trúc của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức khác nhau, Solana kỳ vọng sẽ có những ứng dụng riêng biệt phục vụ từng nhóm, và cả hai đều phát triển song song trên Solana mainnet.

Linh hoạt & Định kiến cứng nhắc

Trong hệ sinh thái Solana không có chỗ cho sự cuồng tín; chỉ có các kỹ sư thực dụng muốn xây dựng một nền tảng hỗ trợ những thị trường tài chính thanh khoản nhất thế giới. Nếu cộng đồng thực sự tin rằng chỉ có một cấu trúc thị trường tối ưu, hẳn họ đã đưa thẳng nó vào giao thức. Nhưng thực tế, điều đó chưa hề diễn ra.

Cách duy nhất để xác định cấu trúc thị trường tốt nhất ở một thời điểm là triển khai thực tế, thu thập dữ liệu, lặp lại và cải tiến. Solana đang xây dựng nền tảng linh hoạt nhằm hỗ trợ ACE, vì chúng tôi tin rằng đây là con đường nhanh nhất dẫn đến sự hội tụ tối ưu của cấu trúc vi mô.

Các ứng dụng chạy trên Solana sẽ thử nghiệm song song với tất cả các đánh đổi kể trên, từ đó nhanh chóng đạt tới trạng thái cân bằng dài hạn tốt nhất.

Kết hợp & Hoàn toàn on‑chain

Asynchronous Program Execution (APE) loại bỏ bước “Replay” (lặp lại) trong chu trình then chốt của việc đưa giao dịch lên chuỗi, nhờ đó giảm độ trễ.

APE đã là mục tiêu của Solana suốt gần bốn năm qua, và với những đơn giản hóa trong đồng thuận do Alpenglow mang lại, phần lớn độ phức tạp cần thiết để triển khai APE—chủ yếu liên quan đến xử lý đặc biệt cho chương trình bỏ phiếu (vote program)—sẽ được loại bỏ.

Trong vài tuần gần đây, hàng loạt đề xuất SIMD mới đã được đệ trình hướng tới APE. Các SIMD 192, 290, 297, 298 và 301 chứa thêm chi tiết về cơ chế này. Anza dự kiến APE sẽ được kích hoạt trên Mainnet ngay sau khi Alpenglow triển khai, tức vào đầu hoặc giữa năm 2026.

Dài hạn: Multiple Concurrent Leaders and Protocol-Enforced Application Controlled Execution (ACE)

Kế hoạch dài hạn là những lộ trình nhắm tới mốc năm 2027 — tức các dự án hiện đang được các lập trình viên cốt lõi của Anza cùng nhiều nhóm trong toàn hệ sinh thái tích cực phát triển.

MCL và ACE

Để xây dựng những thị trường có thanh khoản cao nhất trên chuỗi, chúng ta cần hội đủ ba điều kiện:

• Chuỗi phải có dư địa băng thông để tiếp nhận toàn bộ thông tin liên quan đến thị trường theo thời gian thực ở tốc độ đường truyền.
• Chuỗi phải xác nhận giao dịch rất nhanh và sở hữu slot‑time (Tick Rate) còn nhanh hơn nữa.
• Chuỗi phải cho phép ứng dụng tự kiểm soát thứ tự thực thi giao dịch của chính mình, nhằm tạo điều kiện thử nghiệm các cấu trúc vi mô thị trường mới.

Multiple Concurrent Leaders (MCL) là lời giải cho bài toán “một Leader duy nhất”. Dù chuỗi có thể áp đặt việc xếp lại thứ tự trong giai đoạn Replay, biện pháp đó không ngăn được Validator chọn lọc giao dịch có lợi cho họ hoặc cảm những giao dịch khác để thao túng thứ tự cuối cùng vì mục đích riêng.

Để khắc phục tình trạng kiểm duyệt có chọn lọc này, cần tăng số lượng Leader có quyền thêm giao dịch vào chuỗi trong cùng một cửa sổ Leader. Khi một Leader cố tình chặn một giao dịch, Leader khác vẫn có thể đưa giao dịch đó vào, khiến không Leader nào có thể đơn phương kiểm soát kết quả thực thi cuối cùng.

Việc gộp các khối do nhiều Leader khác nhau tạo ra hết sức đơn giản: chỉ cần sắp xếp chúng theo mức phí ưu tiên (Priority Fee) giảm dần.

Khi các giao dịch trong khối đã được xếp lại theo thứ tự ưu tiên, ứng dụng tự động có nhiều khoảng linh hoạt để quyết định trình tự thực thi của riêng mình: chỉ việc đọc phí ưu tiên rồi kích hoạt logic điều kiện tương ứng. Cách bố trí này khiến việc ưu tiên xử lý lệnh hủy trở nên dễ dàng; nếu nhà phát triển sáng tạo, họ thậm chí có thể tổ chức đấu giá tuỳ ý ngay trong khối.