Sau nhiều tháng lên kế hoạch và phối hợp kỹ lưỡng, quá trình chuyển giao hoạt động giữa Mina Foundation và o1Labs hiện đã bước vào giai đoạn cuối cùng. Đây là một bước chuyển mình chiến lược có tính tái cấu trúc sâu rộng, được thực hiện nhằm phá vỡ trạng thái trì trệ hiện tại đồng thời định vị lại tổ chức để hỗ trợ cộng đồng Mina tốt hơn và thúc đẩy sứ mệnh cốt lõi của giao thức Mina. Để hiểu rõ hơn quá trình chuyển giao này thì hãy cùng Hak Research tìm hiểu trong bài viết này nhé.

Tái Cấu Trúc Chiến Lược: Rõ Vai Trò, Rõ Trọng Tâm

Trong quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống quản trị và vận hành, o1Labs đã chính thức tiếp nhận phần lớn các chức năng cốt lõi từ Mina Foundation bao gồm cả nhân sự, trách nhiệm và hạ tầng liên quan. Đây là một bước đi chiến lược nhằm tái định hình mô hình tổ chức để phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn của cộng đồng và định hướng dài hạn của giao thức Mina.

Toàn bộ quá trình chuyển giao nhân sự đang được thực hiện theo từng giai đoạn, đảm bảo tính liên tục trong công việc và duy trì hiệu suất vận hành. Các đội ngũ kỹ thuật, truyền thông, cộng đồng, sản phẩm và hỗ trợ phát triển đã và đang được điều chuyển sang hoạt động dưới sự điều phối của o1Labs – đơn vị giờ đây giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý vận hành giao thức.

Bên cạnh việc sáp nhập chức năng, các quy trình ra quyết định cũng được tái thiết kế lại một cách hệ thống với mục tiêu tập trung hóa các kênh phản hồi từ cộng đồng. Những thay đổi này giúp đảm bảo các quyết định quan trọng về kỹ thuật, sản phẩm hay truyền thông sẽ được đưa ra dựa trên phản hồi sát thực từ người dùng đồng thời duy trì tính minh bạch và linh hoạt trong triển khai.

Các mảng chức năng chính mà o1Labs phụ trách:

  • Kỹ thuật và phát triển: o1Labs sẽ là đơn vị dẫn dắt các hoạt động phát triển giao thức Mina bao gồm cập nhật Mina Improvement Proposals (MIPs), triển khai nâng cấp mạng, cải thiện hiệu suất và mở rộng tính năng bảo mật. Đây là mảng trọng tâm nhằm duy trì vị thế kỹ thuật của Mina trong hệ sinh thái ZK Blockchain.
  • Marketing và truyền thông: o1Labs sẽ chịu trách nhiệm mở rộng độ phủ thương hiệu Mina trên quy mô toàn cầu, xây dựng chiến lược truyền thông, nội dung và hợp tác để giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về các thay đổi trong giao thức và định hướng phát triển.
  • Phát triển và gắn kết cộng đồng: o1Labs đặt mục tiêu duy trì một cộng đồng Mina bền vững, đa dạng và tích cực. Từ hỗ trợ các nhóm phát triển địa phương, tổ chức AMA, sự kiện cộng đồng đến việc mở rộng chương trình đại sứ – mọi hoạt động đều sẽ được điều phối tập trung để đảm bảo hiệu quả cao và tính liên tục.
  • Hạ tầng và công cụ phát triển: Một trong những nhiệm vụ ưu tiên của o1Labs là xây dựng và duy trì bộ công cụ dành cho nhà phát triển (Developer Toolkit). Điều này bao gồm thư viện SDK, tài liệu hướng dẫn, cầu nối Cross Chain, công cụ kiểm thử, API truy xuất dữ liệu và các công cụ liên quan đến ZK Application.
  • Chương trình tài trợ (Grants): Các hoạt động tài trợ cho dự án sẽ được tiếp tục dưới sự quản lý trực tiếp từ o1Labs. Đội ngũ từ Mina Foundation từng phụ trách chương trình này sẽ chuyển sang o1Labs để đảm bảo tính liên tục và tối ưu hóa quy trình phê duyệt, đánh giá và theo dõi tiến độ dự án.
  • Chương trình uỷ quyền (Delegation): o1Labs sẽ điều hành và cải tiến chương trình uỷ quyền mạng lưới (staking delegation), đảm bảo tài nguyên mạng được phân bổ hợp lý, giúp duy trì tính phi tập trung và an toàn của Mina Protocol.

Với việc tiếp nhận toàn bộ những mảng chức năng chiến lược trên, o1Labs đang định vị mình trở thành trung tâm điều phối toàn bộ hoạt động kỹ thuật – cộng đồng – truyền thông của hệ sinh thái Mina. Đây là bước chuyển đổi quan trọng để tăng cường năng lực phản hồi trước nhu cầu của cộng đồng, nâng cao hiệu suất triển khai sản phẩm và đảm bảo hướng đi dài hạn của giao thức Mina được thực hiện một cách nhất quán và hiệu quả.

Vai Trò Mới Của Mina Foundation: Tập Trung Vào Quỹ Phi Tập Trung

Trong giai đoạn tái cấu trúc mới này, Mina Foundation sẽ không còn giữ vai trò điều hành các hoạt động vận hành và kỹ thuật của giao thức như trước. Thay vào đó, tổ chức sẽ thu hẹp quy mô nhân sự và tập trung hoàn toàn vào một nhiệm vụ trọng yếu: thiết kế, triển khai và quản lý quỹ phi tập trung – cấu trúc tài chính có vai trò sống còn đối với sự phát triển bền vững của toàn bộ hệ sinh thái Mina về lâu dài.

Khác với các mô hình quản lý tài chính tập trung, quỹ phi tập trung của Mina sẽ hoạt động dựa trên nguyên tắc minh bạch, có sự tham gia và điều phối của cộng đồng. Điều này có nghĩa là việc phân bổ nguồn lực, tài trợ các dự án và điều chỉnh các yếu tố kinh tế trong giao thức như Tokenomics sẽ được thực hiện một cách công khai, dựa trên biểu quyết của những người tham gia vào mạng lưới.

Để xây dựng được cấu trúc quỹ này một cách hiệu quả, Mina Foundation sẽ:

  • Phối hợp cùng cộng đồng để thiết kế cấu trúc quỹ phi tập trung: Không chỉ đơn thuần là một cơ chế phân bổ vốn, quỹ này cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc quản trị cộng đồng, minh bạch và khả năng kiểm soát được thông qua các công cụ On-chain. Foundation sẽ đóng vai trò kết nối giữa đội ngũ kỹ thuật, các bên phát triển độc lập và cộng đồng để cùng nhau xác định các nguyên tắc vận hành nền tảng.
  • Cung cấp vốn khởi đầu đáng kể để kích hoạt quỹ: Foundation sẽ đóng vai trò Seeding Investor cho chính quỹ này, đảm bảo có đủ thanh khoản và nguồn lực ban đầu để vận hành trước khi chuyển giao hoàn toàn quyền quyết định cho cộng đồng. Đây là bước đi nhằm đảm bảo quỹ có thể triển khai các chương trình hỗ trợ hệ sinh thái mà không gặp rào cản kỹ thuật hoặc tài chính trong giai đoạn đầu.
  • Đồng hành triển khai các cải tiến Tokenomics: Foundation sẽ hỗ trợ cộng đồng trong việc đề xuất, thử nghiệm và triển khai các thay đổi liên quan đến cơ chế phân phối, lưu thông và sử dụng token của Mina. Mục tiêu là đảm bảo tính ổn định, bền vững và phù hợp với mục tiêu phi tập trung dài hạn.

Bên cạnh việc định hình lại vai trò chiến lược, Mina Foundation còn đóng góp nguồn lực tài chính cụ thể để bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra suôn sẻ và ổn định, bao gồm:

  • Cam kết tài trợ tương đương 2 năm chi phí hoạt động cho đội ngũ chuyển sang o1Labs: Việc này nhằm đảm bảo không có gián đoạn nào trong các hoạt động kỹ thuật, truyền thông, hỗ trợ cộng đồng và vận hành hạ tầng sau quá trình chuyển giao
  • Cấp trước ngân sách 1 năm cho các hoạt động tài trợ hệ sinh thái tại o1Labs: Đây là phần kinh phí phục vụ cho các chương trình Grants, Developer Support và các sáng kiến cộng đồng mà trước đây do Foundation đảm nhiệm

Mục tiêu cuối cùng của toàn bộ chiến lược này là: chuyển quyền kiểm soát và phân phối ngân sách hệ sinh thái về tay cộng đồng, vận hành hoàn toàn thông qua một mô hình quản trị phi tập trung do cộng đồng đề xuất, điều phối và giám sát. Với cách tiếp cận này, Mina Protocol không chỉ trở nên phi tập trung ở cấp độ mạng lưới mà còn phi tập trung ngay cả trong cách tài trợ và điều hành hệ sinh thái phát triển.

Ưu Tiên Trước Mắt Của o1Labs

Sau một giai đoạn dài gặp khó khăn do phân tán nguồn lực và theo đuổi quá nhiều mục tiêu cùng lúc, o1Labs hiện đang tái cấu trúc chiến lược hoạt động để hướng tới tính tập trung, hiệu quả và bền vững. Trong vài tháng tới, đội ngũ sẽ ưu tiên một số sáng kiến trọng yếu đóng vai trò nền tảng cho sự phục hồi và phát triển dài hạn của giao thức Mina và hệ sinh thái xung quanh

Nâng cấp giao thức vào mùa thu 2025: Tăng hiệu suất, bảo mật và tính năng

Một trong những mục tiêu then chốt hiện nay là chuẩn bị cho đợt nâng cấp giao thức Mina vào mùa thu năm 2025. Đây là bản cập nhật có ý nghĩa chiến lược, không chỉ cải thiện các thông số kỹ thuật mà còn thể hiện cam kết của đội ngũ với cộng đồng về việc khôi phục đà phát triển của mạng lưới.

Cụ thể, bản nâng cấp sẽ tập trung vào ba nhóm cải tiến chính:

  • Tối ưu hiệu suất mạng: Giảm độ trễ xử lý, tăng tốc độ xác nhận giao dịch và tối ưu hóa cơ chế đồng thuận
  • Nâng cao bảo mật: Cập nhật các thuật toán mã hóa và cải thiện khả năng chống lại tấn công mạng
  • Mở rộng chức năng: Thêm các tính năng kỹ thuật mới để hỗ trợ nhiều loại ứng dụng zkApp hơn

Đáng chú ý, bản nâng cấp này sẽ bao gồm nhiều Mina Improvement Proposal (MIP) tức các đề xuất cải tiến chính thức. Trong đó, đề xuất đầu tiên về việc rút ngắn thời gian tạo Block đã hoàn thiện và đang được mở để cộng đồng xem xét, phản hồi và điều chỉnh. Đây là bước đi quan trọng để hướng tới một mạng lưới Mina nhanh hơn, thân thiện hơn với người dùng cuối.

Phát triển và tối ưu o1js: Nền tảng ngôn ngữ lập trình cho ứng dụng ZKP

Bên cạnh nâng cấp giao thức, o1Labs cũng xác định o1js là một trong những trụ cột chiến lược trong hệ sinh thái Mina giai đoạn tới. o1js là một ngôn ngữ lập trình chuyên biệt (zkDSL – Zero-Knowledge Domain Specific Language) cho phép các nhà phát triển mô tả Logic ứng dụng phức tạp và bảo mật bằng Zero Knowledge Proofs (ZKP) mà không cần tiếp xúc sâu với các chi tiết mật mã học.

o1Labs đang thành lập một đội ngũ chuyên trách cho o1js nhằm:

  • Cải thiện hiệu suất biên dịch và thực thi
  • Tối ưu giao diện lập trình và công cụ hỗ trợ (IDE, debugger…)
  • Đơn giản hóa quy trình phát triển ứng dụng zkApps để dễ tiếp cận hơn với lập trình viên Web2 chuyển sang Web3

Mục tiêu là biến o1js trở thành một nền tảng zkDSL hàng đầu tương đương với vai trò của Solidity đối với Ethereum nhưng tập trung hoàn toàn vào các ứng dụng bảo mật cao và dữ liệu riêng tư.

Hỗ trợ các dự án trọng điểm trong hệ sinh thái Mina

Một chiến lược khác mà o1Labs đang ưu tiên là hỗ trợ chuyên sâu cho các dự án cốt lõi trong hệ sinh thái Mina. Các dự án này không chỉ có tiềm năng kỹ thuật mà còn đóng vai trò tiên phong trong việc ứng dụng Zero-Knowledge Proofs vào thực tế:

  • Silvana: Nền tảng xử lý dữ liệu, cho phép chuyển đổi cả dữ liệu công khai và riêng tư thành Provable Objects – những đối tượng có thể xác minh được bằng ZKP. Đây là một bước tiến quan trọng cho việc tích hợp dữ liệu Off-chain vào On-chain. Silvana từng vận hành thành công sự kiện Zeko Mint, chứng minh tính ứng dụng cao
  • Nori: Nhóm kỹ sư tập trung phát triển cầu nối giữa Ethereum và Mina. Dự án hướng tới việc đồng bộ hóa trạng thái Ethereum đã được xác minh vào mạng Mina đồng thời đang lên kế hoạch triển khai Aligned Layer Bridge – một giải pháp hai chiều giúp giao tiếp và tương tác liền mạch giữa hai Blockchain
  • zkUSD: Đây là một dự án Stablecoin theo mô hình thuật toán được xây dựng bằng công nghệ ZKP. Nếu thành công, zkUSD sẽ trở thành một Native Stablecoin cho Mina, đóng vai trò nền tảng cho các hoạt động tài chính phi tập trung như Lending, Payments và giao dịch
  • zkNoid: Một nỗ lực kết hợp giữa lĩnh vực Gaming và công nghệ ZK. Dự án hiện đang phát triển một hệ thống xổ số (Lottery) sử dụng Circuit First ZK Gaming tức ứng dụng ZKP từ tầng thiết kế, đảm bảo sự công bằng và minh bạch tuyệt đối cho người chơi

Tư Duy Mới Trong Phát Triển: Không Còn Xây Dựng Trên Mina Mà Là Xây Dựng Cùng Mina

Một trong những chuyển biến quan trọng trong giai đoạn tái cấu trúc này là sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển ứng dụng trong hệ sinh thái Mina. Thay vì giữ tư duy truyền thống là phải xây dựng trên Mina với kỳ vọng rằng chỉ khi có đủ tầng hạ tầng thì mới triển khai được các ứng dụng hiệu quả thì giờ đây, o1Labs định hình lại hướng đi bằng khái niệm xây cùng Mina.

Qua quá trình đồng hành và hỗ trợ nhiều dự án, o1Labs nhận ra rằng kỳ vọng về một hạ tầng hoàn chỉnh mới có thể phát triển ứng dụng là một rào cản không cần thiết. Thực tế, Mina đã sở hữu một bộ công cụ mạnh mẽ có thể khai thác ngay lập tức, thậm chí khi chưa có đầy đủ các Layer bổ trợ như Protokit hay Zeko. Điều này mở ra một phương pháp tiếp cận linh hoạt hơn, phù hợp với tốc độ phát triển nhanh của Web3.

Cụ thể, Mina nên được nhìn nhận như một Stack – một tập hợp các công cụ thành phần có thể lắp ghép tùy nhu cầu thay vì là một nền tảng nguyên khối cố định. Tùy thuộc vào mục tiêu ứng dụng, nhà phát triển có thể linh hoạt chọn lựa và kết hợp các thành phần sau:

  • o1js: Ngôn ngữ lập trình zkDSL chuyên biệt, cho phép xây dựng Logic ứng dụng phức tạp dựa trên Zero Knowledge Proofs một cách dễ hiểu và hiệu quả
  • Mina Protocol: Đóng vai trò như một Settlement Layer — lớp hạ tầng xác nhận và lưu trữ trạng thái cuối cùng của các giao dịch
  • Web Node: Là lớp Query Layer, cung cấp khả năng truy vấn dữ liệu mạng và tương tác với các thành phần khác trong hệ sinh thái Mina
  • Zeko & Protokit: Các giải pháp bổ sung giúp tạo môi trường Isomorphic hoặc cung cấp Execution Layer dễ sử dụng. Tuy quan trọng nhưng không bắt buộc phải có để bắt đầu phát triển.

Điều cốt lõi là: nhà phát triển không cần đợi mọi thứ sẵn sàng để có thể xây dựng. Ngay tại thời điểm này, chỉ với bộ công cụ hiện tại của Mina, các nhóm phát triển đã có thể bắt đầu thử nghiệm, xây dựng và triển khai ứng dụng thực tế. Điều này đánh dấu sự chuyển mình từ tư duy thụ động chờ hạ tầng sang tư duy chủ động xây dựng với tài nguyên sẵn có, thúc đẩy sự linh hoạt, sáng tạo và rút ngắn chu kỳ phát triển của toàn bộ hệ sinh thái

Tổng Kết

Quá trình chuyển giao giữa Mina Foundation và o1Labs đánh dấu bước tái cấu trúc chiến lược nhằm đưa Mina tiến gần hơn đến mô hình vận hành phi tập trung thực sự. Trong đó, o1Labs tiếp nhận vai trò trung tâm về kỹ thuật, truyền thông, cộng đồng và phát triển hạ tầng, còn Mina Foundation tập trung xây dựng quỹ phi tập trung để quản lý tài chính hệ sinh thái minh bạch, hiệu quả và do cộng đồng điều phối.