Stablecoin đang ngày càng được quan tâm, nhất là khi Đạo luật Genius của Hoa Kỳ vừa được thông qua – một cột mốc pháp lý quan trọng, đánh dấu bước ngoặt trong việc thiết lập khung pháp lý rõ ràng và công nhận Stablecoin là một phần chính thức của hạ tầng tài chính số. Trong bối cảnh đó, hệ sinh thái Stablecoin đang bước vào giai đoạn phân mảnh với sự xuất hiện của nhiều loại Stablecoin khác nhau. Điều này đặt ra một nhu cầu cấp thiết: phải có một mô hình AMM mới đủ linh hoạt, hiệu quả và an toàn để xử lý thanh khoản cho không gian Stablecoin ngày càng đa dạng. Đó là lí do ra đời của Orbital – một giải pháp AMM mới được giới thiệu bởi Paradigm, chi tiết giải pháp này như thế nào thì hãy cùng Hak Research tìm hiểu trong bài viết này nhé.

Vấn Đề Của AMM Hiện Tại Đối Với Giao Dịch Stablecoin

Trong hệ sinh thái DeFi, Stablecoin đóng vai trò thiết yếu như một phương tiện thanh toán ổn định và là cầu nối giữa các giao thức. Tuy nhiên, các AMM hiện tại vẫn chưa đáp ứng hiệu quả nhu cầu giao dịch giữa nhiều stablecoin đặc biệt khi số lượng và số loại Stablecoin ngày càng đa dạng. 

Uniswap và Curve được biết đến là 2 nền tảng Dex được ưa chuộng trong hoạt động giao dịch Stablecoin nhưng 2 nền tảng này vẫn gặp phải nhiều vấn đề cốt lõi trong việc xử lí giao dịch Stablecoin. Hãy cùng Hak Research tìm hiểu chi tiết trong bài viết này nhé.

Giới hạn khả năng xử lí nhiều Stablecoin trong cùng 1 Pool

Một trong những điểm yếu lớn nhất của các AMM hiện nay là khả năng xử lí số lượng lớn Stablecoin trong cùng một Pool thanh khoản. Đối với Uniswap V3 vốn nổi bật với mô hình Concentrated Liquidity chỉ hỗ trợ Pool giũa hai loại tài sản, điều này trở thành một rào cản lớn trong bối cảnh Stablecoin ngày càng phân mảnh với hàng chục token khác nhau như USDC, USDT, DAI, FRAX, GHO, LUSD,… Việc người dùng muốn giao dịch giữa hai Stablecoin bất kỳ phải đi qua nhiều bước trung gian, ghép nối qua các Pool 2 token riêng biệt, không chỉ gây bất tiện mà còn dẫn đến phân mảnh thanh khoản và tăng độ trượt giá.

Mặc dù Curve cải thiện phần nào vấn đề này bằng cách hỗ trợ các Pool nhiều token (ví dụ: Pool 3pool với USDC, USDT, DAI) nhưng cách Curve thiết kế vẫn còn cứng nhắc ở mức công thức Invariant áp dụng chung cho toàn bộ Pool. Điều này khiến Curve không linh hoạt trong việc mở rộng số lượng token khi muốn kết hợp nhiều loại Stablecoin hơn nữa hoặc khi thị trường phát sinh thêm các loại tài sản mới cần hỗ trợ nhanh chóng.

Thiếu cơ chế bảo vệ khi token mất Peg

Một rủi ro phổ biến trong hệ sinh thái Stablecoin là khả năng một hoặc nhiều token mất Peg tức giá token giảm mạnh so với mức neo 1 USD. Khi tình huống này xảy ra, các AMM hiện tại không có cơ chế nội tại để bảo vệ thanh khoản và điều chỉnh định giá phù hợp.

Đối với Uniswap V3, khi token mất Peg thì thanh khoản còn lại sẽ dồn toàn bộ về token mất Peg khiến LP nắm giữ toàn bộ token đó gây thiệt hại trong việc nắm giữ token dePeg với giá cao. Tuy nhiên, điều này khiến LP bị mắc kẹt với loại tài sản mất giá trị trong khi không còn token nào khác để phục vụ giao dịch. Trong quá khứ, nhiều LP đã từng bị tổn thất nặng nề khi một Stablecoin bị sụt giá đột ngột mà không có cơ chế giới hạn hay định giá lại trong Pool.

Ví dụ điển hình nhất là trường hợp của Terra khi Stablecoin UST của Terra bị mất Peg, giảm từ 1 USD xuống gần 0 USD. Các LP cung cấp thanh khoản cho cặp UST/USDC trên các AMM như Uniswap chịu tổn thất lớn khi giá trị Pool nghiên hoàn toàn về UST.

Trong khi đó, đối với Curve mặc dù dùng Invariant để duy trì tỉ lệ 1:1 giữa các token lại giả định rằng mọi token trong Pool đều giữ giá trị như nhau. Khi 1 token mất Peg, hệ thống vẫn định giá nó như 1 USD dẫn đến người dùng rút hết các token còn ổn định và để lại toàn bộ token mất giá cho LP. Đây là cơ chế định giá cứng nhắc và không phù hợp với nhiều tình xuống xảy ra trong thực tế trên thị trường.

Thiếu linh hoạt trong cách phân bổ thanh khoản của LP

Một vấn đề khác là việc các LP không thể tự do xác định chiến lược phân bổ thanh khoản phù hợp với kì vọng rủi ro hoặc góc nhìn thị trường của riêng mình. Với Uniswap V3, LP có thể lựa chọn khoảng giá để cung cấp thanh khoản nhưng như mình đã nói ở trên, nó chỉ khả dụng trong Pool 2 token. Trong bối cảnh Stablecoin ngày càng đa dạng như hiện nay, đây là một hạn chế nghiêm trọng vì LP không thể áp dụng cùng một chiến lược tập trung thanh khoản quanh mức giá 1 USD cho 4 hoặc 5 Stablecoin cùng lúc.

Đối với Curve Finance thì vấn đề ngày càng nghiêm trọng hơn khi toàn bộ LP trong một Profile thanh khoản do Invariant áp đặt đồng nhất. Curve không cho phép từng LP đặt biên độ hoạt động riêng, khiến họ không thể tránh được các vùng giá mà họ cho là có rủi ro cao (ví dụ vùng có khả năng mất Peg cao) hoặc không thể tận dụng hiệu quả vùng giá ổn định để tối ưu hóa vốn.

Kém hiệu quả vốn vì không tận dụng được đặc tính ổn định của Stablecoin

Trong thực tế, phần lớn Stablecoin dao động quanh mức 1 USD với một phạm vi rất hẹp, thường chỉ từ 0.995 đến 1.005 USD. Điều này tạo nên cơ hội tối ưu hóa thanh khoản bằng cách tập trung vốn tại vùng giá trung tâm nơi phần lớn hoạt động giao dịch được diễn ra. Tuy nhiên, cả hai AMM hiện tại là Uniswap và Curve đều không tận dụng đặc điểm này một cách hiệu quả.

Đối với Curve thì phân bổ thanh khoản đều trên một dải rộng theo hàm Invariant tổng quát, khiến nhiều phần của thanh khoản không bao giờ được sử udngj nếu giá không chạm đến các biên xa. Trong khi đó, dù Uniswap V3 cho phép tập trung thanh khoản nhưng lại không thể áp dụng mô hình cho không gian đa token. Kết quả là trong cả hai trường hợp, một lượng vốn đáng kể bị giam tại các cùng giá không hoạt động, làm giảm hiệu suất sinh lời của LP

Orbital: Thiết Kế AMM Mới Giải Quyết Các Vấn Đề Trên

Trước những vấn đề trên, sáng kiến Orbital được giới thiệu bởi Pardigm như một giải pháp mới để giải quyết những hạn chế cốt lõi của các AMM hiện tại trong giao dịch Stablecoin đa token. Cốt lõi của Orbital là mô hình Concentrated Liquidity mở rộng sang không gian nhiều chiều, sử dụng cấu trúc hình học đặc biệt để xử lí hàng trăm hoặc hàng nghìn Stablecoin cùng một lúc trong khi vẫn đảm bảo hiệu quả vốn và tính ổn định.

Hỗ trợ nhiều Stablecoin cùng lúc trong một Pool

Orbital thiết kế AMM theo dạng cấu trúc hình cầu trong không gian n chiều nơi mỗi chiều đại diện cho một Stablecoin và Vector x = (x1, x2,…, xn) đại diện cho thanh khoản của từng token. Orbital sử dụng công thức Invariant để tính toán lượng token mà người dùng nhận được sau mỗi lần Swap:

Trong đó, Vector r = (r,r,r…,r) là tâm của hình cầu, đảm bảo các token được giữ quanh mức giá bằng nhau. Tất cả Stablecoin được gom vào 1 Pool duy nhất thay vì chia nhỏ thành nhiều cặp. Người dùng có thể thực hiện giao dịch giữa bất kì cặp Stablecoin nào trong Pool mà không cần thông qua Pool trong gian. Điều này đảm bảo toàn bộ thanh khoản được tập trung lại dẫn đến tăng hiệu quả sử dụng vốn, giảm độ trượt giá và tối ưu hóa phí giao dịch.

Ví dụ đối với việc giao dịch FRAX qua GHO thì trên Uniswap V3, người dùng cần Swap FRAX –> USDC –> GHO. Đối với Orbital: 

  • Cả FRAX và GHO cùng nằm trong một vector x
  • Chỉ cần cập nhật một điểm duy nhất trên bề mặt hình cầu.
  • Giá trị giao dịch được xác định trực tiếp từ công thức Invariant mình đã trình bày ở trên

Cho phép LP tùy biến phạm vi cung cấp thanh khoản

Trong mô hình cấu trúc của Orbital, một tick là một phần của bề mặt hình cầu n chiều có tâm là điểm r = (r,r,r….r) và được xác định bởi một mặt phẳng có dạng:

Các LP có thể chọn Tick hẹp có k gần với kmin tương ứng với giá rất gần với phạm vi 1 USD. Điều này đồng nghĩa với việc thanh khoản chỉ được phân bố trong vùng giá rất hẹp (chẳng hạn 0.995 – 1.005 USD). Điều này giúp tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và phù hợp với token có tính ổn định cao.

Ví dụ: LP tin rằng USDC, USDT và DAI sẽ không rời khởi 1 USD quá 0.5% thì chỉ cung cấp thanh khoản trong Tick quanh 0.995 – 1.005 USD.

Ngoài ra, LP có thể chọn tick rộng có k lớn hơn gần với kmax để cung cấp thanh khoản vượt xa khỏi vùng 1 USD nhằm bao phủ trường hợp token có thể mất Peg mạnh ví dụ 0.8 USD hoặc thấp hơn. Điều này phù hợp với LP muốn chấp nhận rủi ro cao và muốn thu phí giao dịch khi thị trường biến động.

Ví dụ: LP chọn tick bao phủ cả vùng giá 0.7 – 1.05 USD để hưởng lợi từ sự chênh lệch trong giai đoạn mất ổn định

Ngoài ra, trong Orbiter có một điểm đặc biệt nữa là các tick được tổ chức dạng chồng lên nhau, không rời rạc như Uniswap V3. Tick lớn bao chứa tick nhỏ, tạo cấu trúc Nested giống như nhiều lớp vỏ cầu bao quanh điểm 1 USD. Khi thực hiện giao dịch, hệ thống sẽ: 

  • Tổng hợp toàn bộ tick đang hoạt động thành Invariant Torus.
  • Tự động định tuyến thanh khoản từ các Tick phù hợp.

Vì vậy, một vị trí giá có thể được hỗ trợ đồng thời bởi nhiều LP với các chiến lược khác nhau.

Khả năng giao dịch kể cả khi một hoặc nhiều Stablecoin mất Peg

Trong các AMM truyền thống, nếu một token trong Pool giảm mạnh giá trị (ví dụ từ 1 USD xuống 0.7 USD) thì Trader sẽ đổi tất cả token còn giá trị để lấy token mất Peg (vì AMM vẫn định giá token đó như 1 USD). Hậu quả là LP mất hết token giá trị, Pool mất cân bằng và ngừng hoạt động.

Orbital mô hình hóa mỗi tick như một phần của hình cầu n chiều với mỗi chiều là một Stablecoin. Nhờ đó, nếu một token (chiều) bị kéo về giá trị gần 0 thì phần còn lại của hệ cầu vẫn giữ cấu trúc ổn định và giao dịch được. Chẳng hạn như trong Uniswap V3 khi token mất Peg thì toàn Pool chứa token đó bị ảnh hưởng và nếu mất khả năng giao dịch. Còn đối với Orbital thì chỉ phần liên quan đến token đó bị ảnh hưởng và phần còn lại vẫn hoạt động bình thường.

Ví dụ: Đối với Pool USDC, DAI, GHO, FRAX trong đó GHO mất Peg thì Orbital vẫn cho phép giao dịch giữa USDC, DAI và FRAX trong cùng một tick. 

Tăng hiệu quả sử dụng vốn

Trong các AMM như truyền thống như Uniswap hoặc Curve, LP buộc phải nạp đầy đủ token và Pool để bảo đảm khả năng giao dịch trên toàn bộ khoảng giá mà Pool hỗ trợ. Điều này khiến kẻ cả trong khoảng giá mà không có giao dịch thì LP vẫn bị khóa vốn gây lãng phí.

Orbital sử dụng khái niệm Virtual Reserves, cho phép LP:

  • Không cần cung cấp toàn bộ lượng token thực tế cho một tick
  • LP chỉ cần cung cấp phần token vượt lên trên giới hạn tối thiểu xmin mà tick đó yêu cầu

Giả sử tick có vùng giá được chọn sao cho nếu một Stablecoin Depeg xuống mức:

  • 0.90 USD: hệ thống tính toán rằng LP chỉ cần cung cấp 1/15 lượng token so với AMM truyền thống → hiệu quả vốn tăng ~15 lần.
  • 0.99 USD: LP chỉ cần cung cấp 1/150 lượng token → hiệu quả vốn tăng ~150 lần.

Tương Lai Orbital: Hướng Đi Mới Cho Các AMM Stablecoin

Khi hệ sinh thái Stablecoin ngày càng mở rộng với hàng chục đến hàng trăm token mới ra đời (GHO, PYUSD, EURC, eUSD, …), thị trường đòi hỏi một mô hình AMM không chỉ xử lý hiệu quả thanh khoản tập trung mà còn phải linh hoạt về cấu trúc, tối ưu hiệu quả vốn và có khả năng kháng rủi ro cao.

Orbital không chỉ là một mô hình AMM mới mà nó là bước tiến thiết kế nhằm thích ứng với một hệ sinh thái đa dạng, phi tập trung và phức tạp hơn. Bằng cách kết hợp các khái niệm hình học cao chiều, thanh khoản chồng nhau, Virtual Reserves và Invariant Torus, Orbital đưa AMM bước vào kỷ nguyên mới: AMM n chiều. 

Vì sao Orbital là hướng đi tất yếu?

  • Stablecoin sẽ không còn chỉ là USDC, USDT và DAI. Sẽ có Stablecoin theo từng khu vực, theo từng giao thức, theo từng chuỗi hoặc cả loại Yield Bearing Stablecoin.
  • AMM không thể cứ mở thêm Pool mới cho mỗi token mới vì điều đó dẫn đến phân mảnh nghiêm trọng và bất tiện trong định tuyến giao dịch.
  • Khả năng mất Peg là rủi ro ngày càng hiện hữu khi stablecoin bị chi phối bởi nhiều yếu tố: tài sản bảo chứng, thanh khoản, tâm lý thị trường…

Orbital là mô hình đầu tiên đủ linh hoạt để thích nghi với hệ sinh thái Stablecoin đang phát triển không ngừng trong khi vẫn giữ được những yếu tố cốt lõi về hiệu quả vốn cao, chi phí giao dịch thấp, giao dịch an toàn kể cả khi một số token mất Peg và đặc biệt là không yêu cầu tái cấu trúc Pool khi có token mới.

Tổng Kết

Orbital không chỉ giải quyết các điểm yếu tồn tại của AMM truyền thống mà còn đặt nền móng cho lớp hạ tầng thanh khoản thế hệ tiếp theo. Trong tương lai nơi mà Stablecoin không chỉ là công cụ giao dịch mà còn là đại diện cho tài sản thực, CBDC hay quyền truy cập tài chính toàn cầu thì một AMM như Orbital sẽ là trung tâm của hệ sinh thái đó.