Canton - dự án blockchain rất ít được nhắc đến nhưng lại huy động hơn 400 triệu đô là và được sử dụng bởi DTCC, JPMorgan,… Vậy Canton có gì khiến các tổ chức ưa chuộng đến thế. Hãy cùng Hak tìm hiểu trong bài viết này nhé! 

Canton Là Gì? 

Canton là một blockchain được thiết kế nhằm phục vụ các tổ chức tài chính, tích hợp giữa tài chính truyền thống (TradFi) và tài chính phi tập trung (DeFi). Dự án phát triển bởi Digital Asset - tổ chức huy động 447,2 triệu đô la từ JPMorgan, DTCC, Goldman Sachs, Citi Groups, Polychain, Paxos,... 

Mục tiêu chính là tạo ra một "network of networks", cho phép các hệ thống tài chính riêng lẻ kết nối mà không đánh đổi quyền riêng tư hoặc kiểm soát, hỗ trợ tokenization tài sản thực tế như trái phiếu chính phủ, giấy tờ thương mại, chứng khoán,... đang được sử dụng bởi các tổ chức DTCC, Goldman Sachs, HSBC, Deutsche,... 

Mạng được quản lý bởi Global Synchronizer Foundation (GSF), một tổ chức phi lợi nhuận độc lập dưới sự bảo trợ của Linux Foundation, đảm bảo tính trung lập và minh bạch.

Cơ Chế Hoạt Động Của Canton 

Dựa vào ảnh minh họa trên chúng ta thấy được mạng lưới Canton có 3 thành phần chính: 

• Party: Là các tổ chức hoặc ứng dụng tham gia mạng lưới Canton. 
• Participant (Participant Nodes): Là Validator được tinh chỉnh riêng cho từng tổ chức/ứng dụng (Party), các tổ chức có thể tự chạy Validator riêng hoặc thuê của bên khác. Nhiệm vụ của Validator này là lưu trữ & quản lý dữ liệu riêng tư, thực thi & xác thực giao dịch cục bộ. 
• Domain (Sync Domain): Là một nhóm Validator đặc biệt có nhiệm vụ sắp xếp thứ tự các message/giao dịch mã hóa giữa các Validator (Participant Nodes), đánh dấu thời gian (timestamping) và phân phối message/giao dịch đến đúng Validator liên quan. Trong Sync Domain có 2 loại: 
• Private/Centralized: Do một tổ chức hoặc CSP (Canton Service Provider) duy nhất vận hành (ví dụ: một ngân hàng chạy sync domain riêng cho ứng dụng nội bộ). 
• Public/Decentralized: Như Global Synchronizer, vận hành bởi nhóm Super Validators (khoảng 26-40 node, do tổ chức uy tín như Talos, Kiln, Coin Metrics chạy), hoạt động theo cơ chế động thuận chung (đồng thuận 2/3 thì được thông qua. Nhóm này còn hỗ trợ Name Service (dịch vụ định danh parties và hợp đồng), governance, xác thực các giao dịch dịch Canton Coin. 

Với thiết kế như trên, Canton đang tạo ra một mạng lưới kết nối các tổ chức tài chính, hay còn gọi là "network of network". Trong đó, các tổ chức sẽ vận hành một sổ cái riêng, và chúng có thể tương tác và kết nối với nhau qua Sync Domain. 

Đối với các giao dịch hay tương tác diễn ra giữa 2 tổ chức trên cùng 1 Sync Domain (ví dụ Participant 1 với Participant 2 kết nối cùng Sync Domain 2 tương tác với nhau ở hình trên) thì chúng sẽ được giải quyết nội bộ bởi chính Sync Domain đó. Còn nếu  2 tổ chức kết nối với 2 Sync Domain khác nhau thì chúng cần phải tương tác thông qua Global Synchronizer (Public Sync Domain) do các Super Validator vận hành. 

Ví dụ minh họa cho cơ chế hoạt động trên mạng lưới Canton: Giả sử ngân hàng Goldman Sach mua trái phiếu Hoa Kỳ được mã hóa (ví dụ là token US) từ DTCC bằng token Canton (cả 2 đều dùng chung Global Synchronizer). 

• Goldman Sachs gửi yêu cầu mua US qua ứng dụng trên Validator của mình
• Validator Goldman Sachs tiến hành xác thực cục bộ xem yêu cầu có hợp lệ không (nếu hợp lệ tiếp bước sau)
• Validator Goldman Sachs gửi message mã hóa (transaction request) đến Sync Domain (Global Synchronizer)
• Sync Domain nhận message: Super Validators đạt đồng thuận 2/3
• Sync Domain phân phối message mã hóa đến Validator DTCC và Validator Goldman Sachs
• Validator DTCC nhận message sau đó tiến hành xác thực cục bộ (kiểm tra tính hợp lệ: US có sẵn, điều kiện hợp đồng như giá cả). Nếu OK → gửi "Approve" mã hóa về Sync Domain
• Validator Goldman Sachs làm tương tự: Xác thực lại yêu cầu của mình, nếu OK → gửi "Approve" mã hóa về Sync Domain
• Sync Domain thu thập tất cả "Approve" từ DTCC và Goldman Sachs
• Sync Domain gửi Commit/Rollback message đến Validator DTCC và Goldman Sachs
• Validator DTCC nhận Commit message rồi cập nhật trạng thái mới với một lượng token US tương ứng thuộc sở hữu của là Goldman, đồng thời nhận CC
• Validator Goldman Sachs nhận Commit message rồi cập nhật trạng thái mới chuyển CC từ ví mình sang DTCC, nhận token US vào sổ cái riêng. 

Nền Kinh Yế Yoken 

Canton Coin - token gốc của mạng lưới Canton rất đặc biệt, được ra mắt mà không có khai thác trước, không có bán trước và không có phân bổ đặc biệt cho người sáng lập, nhà đầu tư mạo hiểm hoặc các tổ chức từ thiện. 

Canton Coin hoạt động theo cơ chế mint-burn, token mới liên tục được mint ra sau mỗi 10 phút để thưởng cho các bên tham gia đóng góp mạng lưới. Còn phí được trả dưới dạng token CC sẽ bị đốt đi. 

Hiện tại mỗi năm có khoảng 9-14 tỷ CC được mint để thưởng cho các bên tham gia, cụ thể Apps 62%, Super Validators 20%, Validators 18%; đến giữa năm 2029 tỉ lệ sẽ là Apps vẫn 62%, Super Validators giảm dần. Con số này là rất cao, tương đương với lạm phát 24% đến 37% một năm (chưa trừ đi phần CC dùng làm phí bị burn), mức lạm phát cao mà dự án đặt ra là để khuyến khích các bên tham gia mạng lưới giai đoạn đầu. Nhưng lạm phát sẽ giảm dần và dự kiến đạt mức 2,5 tỷ CC một năm sau 10 năm mạng lưới đi vào hoạt động. 

Mã thông báo đóng nhiều chức năng quan trọng:

• Thanh toán phí: Khoản phí này được dùng để thanh toán phí lưu lượng truy cập khi sử dụng Global Synchronizer.

• Khuyến khích mạng lưới: Hệ thống này thưởng cho tất cả những người tham gia đóng góp giá trị cho hệ sinh thái, bao gồm cả nhà cung cấp ứng dụng và người dùng.

• Phương thức thanh toán ứng dụng tùy chọn: Các nhà cung cấp ứng dụng có thể tính phí dịch vụ của họ bằng Canton Coin.

• Tính minh bạch hữu ích: Phần thưởng và phí của Canton Coin được công khai để cung cấp thông tin chi tiết về việc sử dụng mạng lưới và ứng dụng.

Ứng Dụng Hay Hoạt Động Thực Tế 

Canton Network được thiết kế chủ yếu cho các tổ chức tương tác với nhau, tập trung vào tính riêng tư, ví dụ như tokenization tài sản giữa các ngân hàng lớn. Đây là "network of networks" cho B2B, giúp các hệ thống riêng lẻ kết nối mà không lộ dữ liệu, đảm bảo tuân thủ quy định.

Trường hợp sử dụng chính của Canton Network: 

• Mã hóa tài sản thực: Chuyển các tài sản truyền thống (như trái phiếu, chứng khoán kho bạc, quỹ tiền tệ) thành dạng token kỹ thuật số trên mạng Canton, giúp giao dịch nhanh hơn, dễ dàng hơn và có thể dùng 24/7.

Ví dụ thực tế: DTCC (công ty lưu ký chứng khoán lớn nhất Mỹ): Đang mã hóa một phần chứng khoán Kho bạc Mỹ mà họ đang giữ. 

• Quản lý tài sản thế chấp: Canton giúp các tổ chức sử dụng tài sản mã hóa (như trái phiếu, vàng, tiền gửi) để thế chấp cho các giao dịch tài chính giữa các quốc gia hoặc các hệ thống khác nhau, mà vẫn giữ bí mật thông tin.

Ví dụ thực tế: Broadridge DLR xử lý hơn 8 nghìn tỷ USD giao dịch hợp đồng mua lại chứng khoán ngắn hạn mỗi tháng (như một khoản vay ngắn hạn có thế chấp), dùng Canton để thanh toán ngay lập tức và dùng tài sản mã hóa làm thế chấp.

• Thanh toán: Canton hỗ trợ thanh toán nhanh, bí mật, 24/7 bằng tiền kỹ thuật số (stablecoin hoặc tiền gửi ngân hàng mã hóa), dùng để thanh toán cho tài sản mã hóa hoặc giao dịch giữa doanh nghiệp.

Ví dụ thực tế: JPMorgan đưa tiền gửi kỹ thuật số JPM Coin lên Canton để thanh toán tức thì 24/7, dùng trong giao dịch hợp đồng mua lại chứng khoán ngắn hạn và tài trợ.

Tóm lại: Các tổ chức có thể sử dụng, nhất là phát hành tài sản mã hóa (RWA) trên bất kỳ blockchain nào, nhưng chọn Canton vì nó cho phép các tổ chức có được toàn quyền quản lý, quyền riêng tư và khả năng tương tác với các sổ cái hay tổ chức khác. Từ đó, nó mở ra khả năng tài chính cấp tổ chức vượt trội hơn so với truyền thống về cả tốc độ, chi phí và bảo mật. Ngoài ra, các tổ chức cũng có thể chuyển token từ sổ cái riêng tư trên Canton sang các blockchain công khai qua Bridge như CCIP của Chainlink. 

Đánh Giá Tiềm Năng 

Về sản phẩm thì Canton đang là một dự án rất tiềm năng, với mô hình tương tác giữa các blockchain riêng tư rất sáng tạo. Đặc biệt là nó đang đứng trước một cuộc cách mạng mang tên mã hóa tài sản thực, chính là lúc các tổ chức cần đến Canton. 

Về kinh tế token thì lạm phát của token CC đang ở mức rất cao. Nhưng điểm mà chúng ta cần chú ý là nhu cầu sử dụng Canton, nhu cầu càng lớn thì lượng token CC bị đốt đi càng nhiều, từ đó dẫn đến giảm phát và tạo động lực tăng trưởng cho giá token. 

Dữ liệu gần đây cho thấy mỗi ngày mạng lưới đã đốt một lượng Canton trị giá từ 2-3 triệu đô la, con số không thua kém doanh thu của Hyperliquid là mấy. Ước tính một năm Canton sẽ đốt một lượng token trị giá từ 700 triệu đến 1 tỷ đô la, nếu xét theo định giá Canton hiện tại là 6 tỷ đô la thì mỗi năm sẽ có khoảng 16% tổng cung bị đốt. 

Nhất là theo dữ liệu quan sát được trong vài ngày gần đây, lạm phát thực sự của CC rơi vào khoảng 10 triệu token mỗi ngày (số CC mint trừ đi số CC burn). Dựa vào con số này chúng ta có thể tính được mức lạm phát thực tế của CC ở thời điểm hiện tại khoảng 9,7% một năm.

Nhìn vào tổng cung của CC, tốc độ lạm phát đã có dấu hiệu chững lại, điều này lại một lần nữa chứng minh tốc độ burn token đang tăng lên trong khi lạm phát đang giảm dần với tốc độ chậm. 

Ngoài ra, dù token CC không được sử dụng cho việc staking nhằm tăng cường bảo mật cho mạng lưới nhưng nó lại không chịu áp lực bán từ đội ngũ phát triển, quỹ đầu tư hay những bên có token lúc TGE. Còn về áp lực bán từ việc các Validator nhận được phần thưởng thì blockchain nào cũng có, tuy nhiên có vẻ phần này đang khá nhiều. 

Tổng Kết 

Canton là một dự án blockchain có sự đột phá lớn, cung cấp nền tảng cho các tổ chức tài chính và rất tiềm năng khi đứng trước xu hướng mã hóa tài sản thực của thị trường. Điều này cũng thể hiện tầm vóc của một thế lực huy động hơn 400 triệu đô la từ các tổ chức lớn truyền thống. 

Canton Coin (CC) cũng là một điểm sáng khi tốc độ lạm phát đã ổn định trở lại, trong khi nhu cầu sử dụng ngày càng cao (dựa vào chỉ số onchain) từ các tổ chức lớn. Nếu tiếp tục duy trì phong độ này thì đây đích thực là một cơ hội đầu tư. 

Tuy nhiên, rủi ro chính là phí trên nền tảng giảm đi do nhu cầu sử dụng thấp, khi đó lạm phát sẽ tăng trở lại dẫn đến token thiếu động lực tăng giá. Ngoài ra, từ cuối 2024 cho đến cuối 2025 đã có hơn 30 tỷ token được mint ra, số lượng này chủ yếu nằm trong tay các Validator, nên đây cũng là một rủi ro đáng chú ý.