Trong bối cảnh các PerpDex đang cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai thái cực hiệu năng cao kiểu Cex và tính minh bạch, không lưu kí của DeFi, Lighter nổi lên như một hướng tiếp cận khác biệt. Thay vì chấp nhận đánh đổi giữa tốc độ và khả năng kiểm chứng, Lighter lựa chọn xây dựng một hạ tầng giao dịch nơi mọi hoạt động Offchain đều phải có thể xác minh công khai và mọi kịch bản xấu nhất đều cho phép người dùng rút tài sản trực tiếp về Ethereum. Trong bối cảnh TGE sắp đến gần, hãy cùng Hak Research tìm hiểu về Lighter và xem đâu là mức định giá hợp lí nhất nhé

Trước khi vào bài viết, mọi người có thể tham khảo một số bài viết sau để hiểu rõ hơn về thị trường Crypto nhé

Tổng Quan Về Lighter

Lighter là gì?

Lighter là một nền tảng PerpDex phi tập trung được xây dựng để vừa nhanh như sàn tập trung nhưng vừa minh bạch kiểu Onchain với trọng tâm là bảo mật tài sản và khả năng mở rộng. Thay vì để người dùng gửi tiền vào một bên giữ hộ, Lighter nhấn mạnh nguyên tắc người dùng luôn tự giữ quyền kiểm soát tài sản đồng thời mọi thao tác quan trọng của sàn phải có thể kiểm chứng công khai và tuân thủ đúng một bộ quy tắc đã được định nghĩa trước

Điểm định vị khác biệt của Lighter nằm ở tham vọng giải bài toán hiệu năng và minh bạch. Nhiều hệ thống Verifiable thường đánh đổi tốc độ để lấy tính kiểm chứng (ví dụ Blockchain đồng thuận phi tập trung có độ trễ cao) hoặc đánh đổi niềm tin (ví dụ TEE phụ thuộc vào phần cứng và nhà cung cấp). Lighter chọn hướng Verifiable Computation dựa trên Zk Proofs để cố gắng giữ cả hai: tính đúng đắn có thể xác minh và khả năng Scale đủ lớn cho trải nghiệm giao dịch giống Cex. Về lớp neo tin cậy, Lighter đặt Ethereum làm Settelement Layer và giữ tài sản của người dùng. Điều này có nghĩa là dù các thành phần vận hành Offchain của Lighter gặp sự cố, bị ngừng hoạt động hay thậm chí bị kiểm duyệt thì người dùng vẫn có thể rút tài sản trực tiếp trên Ethereum. 

Tổng quan về Lighter

Nhìn chung, Lighter đang xây dựng PerpDex theo hướng hạ tầng giao dịch hiệu năng cao, lấy Verifiability làm lõi, lấy Non Custodial làm mặc định và lấy Ethereum làm nơi chốt trạng thái để đảm bảo quyền rút tài sản trong kịch bản xấu nhất. Tổng quan mà nói, Lighter đang đứng ở giao điểm giữa hai thế giới nơi trải nghiệm Cex và tính minh bạch/ khả năng kiểm chứng đặc trưng của DeFi

Đội ngũ phát triển

Lighter được phát triển bởi một đội ngũ giàu kinh nghiệm với người sáng lập và hiện cũng là CEO của dự án là Vladimir Novakovski. Anh là một thần đồng học thuật khi tốt nghiệp đại học Harvard khi chỉ mới 18 tuổi với bằng kinh tế học. Trước đó, Vladimir từng giành huy chương quốc tế cho Hoa Kì trong các kì thi International Olympiad in Informatics và International Physics Olympiad - những cuộc thi học thuật khắc nghiệt dành cho học sinh trung học trên toàn thế giới

Ngay sau khi tốt nghiệp, Vladimir bắt đầu sự nghiệp tại Citadel Investment Group - một trong những quỹ đầu cơ hàng đầu thế giới ở tuổi rất trẻ. Vladimir cũng là đồng sáng lập Lunchclub vào năm 2017 - một nền tảng mạng lưới xã hội sử dụng trí tuệ nhân tạo để kết nối người dùng. Lunchclub đã thu hút sự quan tâm lớn trong thời kì đại dịch và huy động hàng triệu USD đầu tư

Vào năm 2022, Vladimir sáng lập Lighter với mục tiêu xây dựng hệ thống giao dịch minh bạch, an toàn và có thể xác minh bằng Zk Proof. Hiện tại Vladimir đang giữ vai trò CEO dẫn dắt chiến lược kĩ thuật và kinh doanh của dự án từ giai đoạn khởi động đến huy động vốn và triển khai rộng rãi

Trong thời gian gần đây, Lighter đã thông báo kêu gọi thành công 68 triệu USD với mức định giá lên tới 1.5 tỷ USD dưới sự tham gia của những quỹ đầu tư nổi tiếng như Founders Fund, Ribbit Capital và A16z. Với số tiền lớn và sự hậu thuẫn của các quỹ đầu tư hàng đầu là tiền đề giúp Lighter có định hướng phát triển đúng đắn trong bối cảnh thị trường đang chuyển biến liên tục như hiện nay

Mô Hình Sản Phẩm Của Lighter

Lighter không được thiết kế như một Dex Onchain nhanh mà như một sàn giao dịch phái sinh chuyên nghiệp nơi Execution Offchain nhưng mọi thứ đều có thể được kiểm chứng và thoát về Ethereum. Có thể chia mô hình sản phẩm của Lighter thành 4 lớp chính:

1. Trading Layer - Sản phẩm giao dịch

Lighter vận hành như một Perpetual Exchange sử dụng Order Book tập trung (CLOB) nơi các lệnh được khớp theo cơ chế Price Time Priority tương tự các sàn Cex. Người dùng có thể sử dụng đầy đủ các loại lệnh quen thuộc như Market Order, Limit Order, Post Only, reduce Only, IOC,... Điều quan trọng là toàn bộ vòng đời của một lệnh từ lúc đặt, khớp từng phần, hủy hay hết hạn đều được tuân thủ quy tắc công khai và được thực thi một cách tất định. Điều này cho phép mỗi bước xử lí của hệ thống đều có thể được chứng minh là đúng thay vì phụ thuộc vào uy tín của một Matching Engine tập trung

2. Risk & Margin Layer 

Lighter áp dụng mô hình kí quỹ nhiều lớp bao gồm Inital Margin, Maintenance Margin và Close Out Margin. Trạng thái tài khoản của người dùng được đánh giá liên tục dựa trên Account Value tức là tổng tài sản thế chấp cộng với lãi/lỗ chưa thực hiện theo Mark Price. Điểm đáng chú ý là Lighter đưa khái niệm Order Margin - một lớp kiểm soát riêng dành cho các lệnh Limit Order đang nằm trong Order Book. 

Order Margin không ảnh hướng đến vị thế hay quá trình thanh lí mà chỉ đóng vai trò như một bộ lọc để đảm bảo rằng các lệnh xuất hiện trên sổ lệnh đều có khả năng được thực thi thực sự nếu khớp. Nhờ đó, Order Book phản ánh thanh khoản thật thay vì chứa nhiều lệnh không thể khớp do thiếu kí quỹ - một vấn đề khó kiểm soát trong các hệ thống cần chứng minh tính đúng đắn

3. Liquidity & Capital Layer

Cơ chế thanh lí của Lighter được thiết kế theo nhiều giai đoạn nhằm giải thiểu rủi ro hệ thống và tránh các hiệu ứng lan truyền. Khi tài khoản rơi vào trạng thái Pre Liquidation, người dùng chỉ được phép thực hiện các hành vi làm giải rủi ro như thu hẹp vị thế. Nếu Account Value vẫn tiếp tục giảm xuống dưới Maintenance Margin, hệ thống kích hoạt thanh lí từng phần. 

Ở giai đoạn này, Lighter sử dụng khái niệm Zero Price để gửi các lệnh IoC thay mặt người dùng, đảm bảo rằng bất kì giao dịch nào được khớp cũng chỉ cải thiện tình trạng tài khoản chứ không làm nó xấu đi. Đây là một điểm khác biệt quan trọng so với nhiều mô hình Liquidation truyền thống nơi việc thanh lí có thể khiến người dùng chịu thiệt hại lớn hơn mức cần thiết

Trong trường hợp Account Value giảm xuống dưới Close Out Margin, hệ thống tiến hành thanh lí toàn phần và sử dụng LLP (Insurance Fund) để hấp thụ rủi ro. Nếu LLP không đủ vốn để bù đắp khoản lỗ, cơ chế Auto Deleveraging (ADL) được kích hoạt. ADL sẽ lựa chọn các tài khoản đối ứng dựa trên mức đòn bẩy và Unrealized PnL đồngt hười chỉ thực hiện các giao dịch ở mức giá không làm suy giảm sức khoản của các tài khoản còn lại. Điều này cho thấy Lighter ưu tiên bảo vệ tính ổn định tổng thể của hệ thống hơn là tối đa hóa tốc độ xử lí trong các tình huống cực đoan.

Funding Rate trên Lighter được triển khai theo mô hình Peer to Peer, diễn ra mỗi giờ và không có phí thu về cho sàn. Funding Rate được tính dựa trên chênh lệch giữa Mark Price và Index Price kết hợp với một thành phần lãi suất cố định sau đó được giới hạn trong một biên độ nhất định để tránh biến động quá mạnh. Cách chia nhỏ Premium trong nhiều giờ giúp Funding trên Lighter có hành vi tương tự các sàn tập trung từ đó giảm sự khác biệt trong trải nghiệm giao dịch giữa Cex và Dex

4. Settlement & Security Layer 

Trung tâm của toàn bộ mô hình vận hành là Lighter Core nơi kết hợp Execution Offchain với Verification trên Ethereum. Sequencer chịu trách nhiệm sắp xếp và thực thi các giao dịch theo thứ tự, cung cấp Soft Finality cho người dùng. Sau mỗi Batch giao dịch, hệ thống sinh ra một trạng thái mới cùng bằng chứng ZK chứng minh rằng toàn bộ quá trình thực thi tuân thủ đúng các quy tắc đã định nghĩa. Ethereum không tham gia vào quá trình Matching nhưng đóng vai trò quan trọng cuối cùng khi xác minh Proof, cập nhật State Root và giữ quyền lưu kí tài sản

Một yếu tố then chốt khác là Data Availability. Lighter công bố dữ liệu chuyển trạng thái lên Ethereum dưới dạng các Data Blob đã được nén, đủ để người dùng tự tái dựng trạng thái tài khoản của mình mà không cần phụ thuộc vào API hay Server của Lighter. Các Proof được đăng kèm không chỉ chứng minh tính đúng đắn của Execution mafd còn chứng minh rằng dữ liệu Onchain này là đầy đủ để khôi phục toàn bộ hệ thống

Cuối cùng, để đảm bảo tính sống còn và chống kiểm duyệt, Lighter triển khai cơ chế Escape Hatch nơi người dùng có thể gửi các yêu cầu ưu tiên như rút tiền hoặc giảm vị thế trực tiếp lên Ethereum. Nếu Sequencer không xử lí các yêu cầu này trong thời gian quy định, hệ thống sẽ tự động chuyển sang trạng thái đóng băng. Khi đó, người dùng có thể sử dụng dữ liệu đã được đăng Onchain để tự chứng minh quyền sở hữu và rút tài sản trực tiếp từ Ethereum, hoàn toàn không cần sự phối hợp của bất kì thành phần offchain nào.

Đâu Là Mức Định Giá Hợp Lí Trên Thị Trường?

Khi thời gian TGE đang đến gần, ngoài những thảo luận về Airdrop thì rất nhiều câu hỏi xoay quanh đâu là mức định giá hợp lí dành cho Lighter. Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta cùng đi vào những phân tích sau

Về dữ liệu thị trường, giá Pre Market của Lighter trên HyperLiquid cũng như Whale Market đang được giao dịch quanh mức 3.9 USD tương đương với FDV là 3.9 tỷ USD. Tuy nhiên trên Polymarket thì xu hướng có vẻ không khả quan bằng khi những lựa chọn 3 tỷ, 4 tỷ sau 1 ngày Launch vẫn khá cân bằng cho thấy sự do dự của cộng đồng. 

Trên thị trường OTC, Point Lighter đang được giao dịch quanh mức 90 USD dựa trên 11.7 triệu Token, giá trị Airdrop tương ứng là khoảng 1.05 tỷ USD. Nếu Airdrop này chiếm 25% tổng nguồn cung token thì tính ngược lại FDV của Lighter là khoảng 4.2 tỷ USD. Trước đó, Lighter đã hoàn thành vòng gọi vốn trị giá 68 triệu USD với mức định giá 1.5 tỷ USD dẫn đầu bởi Founders Fund và Ribbit. Do đó, 1.5 tỷ USD có thể được coi là giới hạn dưới của định giá còn giá trị thị trường đang định giá Lighter ở thời điểm hiện tại dao động quanh mức 3 - 4.2 tỷ USD.

Vậy một câu hỏi được đặt ra, đây là mức định giá hợp lí chưa. Hay Lighter xứng đáng với mức định giá cao hơn 6 - 10 tỷ hoặc thậm chí cao hơn nữa

So sánh các thông số Onchain

Trước tiên, chúng ta cùng điểm qua những thông số Onchain quan trọng. Đầu tiên, Lighter có TVL lên tới 1.4 tỷ USD với LLP (Lighter Liquidity Provider) đạt 681 triệu USD. Nếu so với các Hyperliquid với TVL lên tới 4.2 tỷ USD và HLP (Hyperliquid Provider) đạt 360 triệu USD thì Lighter hiện đang bằng 1/3

Nếu xét tổng quan trên thị trường thì khối lượng giao dịch của Lighter trong 24 giờ qua đạt 5.8 tỷ USD xếp thứ 2 trên thị trường sau Hyperliquid trong khi đó Open Interest của Lighter chỉ đạt 1.57 tỷ USD, thấp hơn Aster với 2.4 tỷ USD và thấp hơn đáng kể so với Hyperliquid là 7 tỷ USD. Điều này cho thấy xu hướng trên Lighter vẫn phụ thuộc vào Whale Trading nhiều và không có sự tham gia rộng lớn của cộng đồng bằng so với Hyperliquid và Aster

Xét về mặt sản phẩm, Lighter hiện mới chỉ cung cấp sản phẩm duy nhất là PerpDex, chưa có Spot hay Premarket như Hyperliquid và Aster cùng với những dữ liệu đã cập nhật ở trên thì mức định giá 3 - 4 tỷ USD là phù hợp với Lighter. Tuy nhiên, trong tương lai vẫn có nhiều yếu tố thúc đẩy động lực tăng trưởng cho Ligher

1. Airdrop to - giữ chân người dùng hiện tại và thu hút người dùng mới

Rõ ràng với 25% nguồn cung dành cho Airdrop với giá trị hiện tại lên tới 1 tỷ USD thì đây là một đợt Airdrop cực kì lớn dành cho người dùng trên Lighter. Tương tự như HyperLiquid, điều này tạo hiệu ứng giàu có giúp duy trì lớp người dùng trung thành hiện tại và thu hút 1 lượng lớn người dùng mới tham gia vào nền tảng. Những người dùng ban đầu đã có một khoảng thưởng lớn và đây là động lực để họ tiếp tục gắn bó với nền tảng trong giai đoạn tiếp theo trong khi những người dùng mới không muốn bỏ lỡ cơ hội hấp dẫn này

2. Mở rộng mô hình sản phẩm

Rõ ràng với chỉ là một PerpDex đơn thuần thì Lighter không thể đáp ứng được nhu cầu của người dùng ở thời điểm hiện tại. Vì vậy, trong thời gian tới họ đang tập trung xây dựng một hệ sinh thái với đa dạng các sản phẩm bắt đầu từ Spot giúp mở rộng đáng kể cơ sở người dùng tiềm năng đặc biệt là người dùng mới nơi giao dịch Spot có rào cản gia nhập thấp hơn. Ngoài ra đối với các nhà tạo lập thị trường, giao dịch Spot cung cấp nhiều lí do hơn để nắm giữ và phân bổ tài sản trên nền tảng trong dài hạn.

Hiện tại, ETH mới chỉ là tài sản duy nhất được chọn trong giao dịch Spot trên Lighter. Tuy nhiên theo dữ liệu từ DeFi Llama cho thấy đã có khoảng 32 triệu USD giá trị WETH đã được gửi vào hệ thống giao dịch Spot trên Lighter. Mặc dù sản phẩm Spot mới chỉ trong giai đoạn đầu nhưng sự hấp dẫn với cộng đồng đã được thể hiện rõ. Nếu Lighter hỗ trợ niêm yết dần dần hàng chục hoặc hàng trăm Token trong nền tảng giao dịch Spot thì đây sẽ trở thành động lực chính thúc đẩy tăng trưởng TVL trong thời gian tới

Quan trọng hơn, mức phí giao dịch 0% cho giao dịch Spot ETH trên Lighter là một lợi thế mang tính cạnh tranh cực kì mạnh mẽ. Đặc biệt là với một sản phẩm đã được kiểm chứng là chất lượng tốt như Lighter, nó sẽ tự nhiên thu hút các nhà giao dịch năng động và các tổ chức giao dịch với tần suất cao, các nhà giao dịch Arbitrade sang Lighter. Điều này tạo nên một kết quả rõ ràng, nhiều giao dịch hơn --> nhiều người tham gia hơn --> thanh khoản sâu hơn, tạo thành một vòng lặp tăng trưởng bền vững

Ngoài ra, RWA cũng là định hướng mở rộng chiến lược của Lighter trong tương lai gần. Ở thời điểm hiện tại, Lighter đang dẫn đầu về cả số lượng hợp đồng mở (OI) và khối lượng giao dịch đối với các cặp Perp RWA Onchain. Đây là một tín hiệu quan trọng chứng tỏ Lighter đang có tiềm năng dẫn đầu mảng này với sự vượt trội cả về sản phẩm và hoạt động giao dịch của người dùng. Đây cũng là lí do tại sao RWA là mảnh đất lành để Lighter có thể tập trung phát triển với tiềm năng tiếp tục dẫn đầu mảng này trong tương lai

Cần nhìn rộng ra thì RWA được mã hóa không còn là một thị trường ngách, đây đã là thị trường trị giá hàng tỷ USD và tốc độ tăng trưởng vãn tiếp tục đi lên. Điều này có nghĩa là các nền tảng tiên phong trong việc thiết lập tính thanh khoản, chất lượng thực hiện giao dịch và thói quen người dùng không chỉ dẫn đầu về khối lượng giao dịch hiện tại mà còn đảm bảo sự tăng trưởng dài hạn và Lighter hiện đang làm được điều đó.

Tổng Kết

Lighter không đơn thuần là một PerpDex cạnh tranh bằng khuyến khích ngắn hạn hay trải nghiệm giao dịch, mà đang xây dựng một hạ tầng giao dịch phái sinh có thể kiểm chứng nơi hiệu năng cao, quản trị rủi ro chặt chẽ và khả năng thoát tài sản không điều kiện được đặt làm ưu tiên cốt lõi. Ở thời điểm hiện tại, với phạm vi sản phẩm còn tập trung chủ yếu vào PerpDex, mức định giá 3 - 4 tỷ USD có thể xem là hợp lí so với các chỉ số Onchain và mặt bằng chung của thị trường. Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, các yếu tố như Airdrop quy mô lớn, mở rộng sang Spot, dẫn đầu mảng RWA Perp và khả năng thu hút dòng vốn tổ chức có thể trở thành động lực chính giúp Lighter mở rộng quy mô và tái định nghĩa vị thế của mình trong hệ sinh thái giao dịch Onchain