Với việc Variational thông báo huy động thành công 50 triệu USD từ Dragonfly đã ngay lập tức thu hút sự chú ý và thảo luận của cộng đồng Crypto trong thời gian gần đây. Rất nhiều câu hỏi được đặt ra như cách thức giao dịch trên Variational như thế nào hay giờ mới tham gia làm Airdrop liệu còn ngon, để trả lời cho những câu hỏi này thì hãy cùng Hak Research tìm hiểu tất tần tật trong bài viết này nhé

Trước khi vào bài viết, mọi người có thể tham khảo một số bài viết sau để hiểu hơn về thị trường Crypto nhé

PerpDex Liên Tục Được Cải Tiến Để Giải Quyết Nhu Cầu Của Người Dùng 

Xuất phát từ nguyên nhân ban đầu các sàn Cex như Binance, OKX,... thống trị Perp nhờ mô hình sổ lệnh Orderbook nơi hiển thị danh sách người mua và người bán khớp giá với nhau. Tuy nhiên, vì hoạt động khớp lệnh được xử lí Offchain và không ai có thể nhìn thấy trừ sàn Cex nên nó cũng bộc lộ những vấn đề:

  • Nguy cơ bị thao túng: Vì không có dữ liệu minh bạch nên sàn có thể tự sửa dữ liệu hoặc thao túng giá. Chẳng hạn có những râu nến tăng giảm bất thường để thanh lí lệnh của người dùng
  • Sử dụng Bot để Arbitrage: Sàn hoặc các MM có thể nhìn thấy các lệnh của người dùng. Vì vậy trước khi lệnh của người dùng được khớp thì họ có thể đặt 1 lệnh chèn phía trước để ăn chênh lệch giá
  • Rủi ro giam vốn & phá sản: Người dùng phải nạp tiền vào ví của sàn vì vậy nếu sàn phá sản chẳng hạn như thảm họa của FTX thì nguy cơ người dùng bị mất trắng

Trước những vấn đề đấy thì các dự án PerpDex với cơ chế giao dịch minh bạch đang ngày càng được ưa chuộng ở thời điểm hiện tại. Với ý tưởng vừa giữa được sự minh bạch, tự giữ tiền của Dex nhưng cũng vừa mang đến trải nghiệm giống Cex. Từ đây sinh ra hai nhóm PerpDex phổ biến ở thời điểm hiện tại:

  • Mô hình lai (Hybrid): Khớp lệnh ở ngoài chuỗi (để giao dịch được thực thi 1 cách nhanh chóng) nhưng nạp rút, xác nhận giao dịch vẫn được ghi nhận Onchain. Ví dụ điển hình của các dự án thuộc nhóm này là GMX, Gains Network,...
  • Mô hình CLOB: Đây đang là đường đua chính nơi việc tối ưu hóa tốc độ và trải nghiệm mượt mà như Cex được đặt lên hàng đầu. Những cái tên đang làm mưa làm gió hiện tại chính là HyperLiquid, dydx, Aevo,...

Mặc dù CLOB là mô hình đã chứng minh được sự hiệu quả nhưng dòng chảy cải tiến vẫn không dừng lại. Các mô hình sổ lệnh hiện tại vẫn phải chật vật giải quyết vấn đề làm sao để thu hút đủ các Market Maker bỏ vốn nằm chờ sẵn ở các mức giá và làm sao có thể xử lí được các giao dịch quy mô cực lớn mà không bị trượt giá nặng hay bị tấn công bởi Bot

Đó là lí do mô hình RFQ (Request For Quote) xuất hiện để thách thức này. Hiểu một cách đơn giản thì thay vì người dùng nhìn vào một bảng giá trên sổ lệnh rồi bấm mua thì người dùng sẽ gửi một yêu cầu chẳng hạn như: Tôi muốn mua 100 ETH với giá 2000 USD, ai bán không?

Hệ thống OLP của Variational hoặc các Market Maker lớn sẽ nhìn vào yêu cầu đó, quét thanh khoản từ khắp nơi từ Cex, Dex, OTC xem giao dịch có khả thi không? Nếu khả thi, giao dịch của người dùng sẽ được xác nhận với mức giá mà người dùng đã đặt ra ban đầu. Đó chính là kiến trúc mà Variational sử dụng để xử lí giao dịch cho người dùng, hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong các phần tiếp theo của bài viết này nhé

Tổng Quan về Variational

Variational là gì?

Variational đang nổi lên trở thành đối thủ cạnh tranh đầy triển vọng trong thị trường Perp ở thời điểm hiện tại. Ra mắt ứng dụng Omni trên Arbitrum với phiên bản Beta Mainnet vào khoảng tháng 01/2025 và triển khai phiên bản đầy đủ trong suốt năm 2026, giờ đây Variational không chỉ gói gọn phạm vi là một PerpDex thông thường mà dự án đang định nghĩa là một lớp cơ sở hạ tầng Onchain cho các sản phẩm phái sinh P2P. Người dùng tham gia tương tác với giao thức bằng cách giao dịch trên các ứng dụng được xây dựng trên nền tảng này bao gồm Omni (dành cho người dùng và nhà đầu tư cá nhân) và Pro (dành cho các tổ chức, tập đoàn lớn, phục vụ giao dịch OTC và các sản phẩm tùy chỉnh sâu)

Variational tận dụng mô hình RFQ + OLP (Omni Liquidity Provider) để loại bỏ hoàn toàn các phương thức giao dịch truyền thống. Nó không cạnh tranh dựa trên TPS (số giao dịch mỗi giây) như CLOB của HyperLiquid hay các AMM Pool của GMX. Thay vào đó, Variational tái cấu trúc lại toàn bộ quy trình thực thi giao dịch thông qua 4 tính năng cốt lõi:

  • Mô hình RFQ (Request for Quote): Hoàn toàn không sử dụng sổ lệnh
  • OLP (Omni Liquidity Provider): Nhà cung cấp thanh khoản đa năng
  • Kí quỹ P2P + thanh toán tự động: Xử lí dòng tiền an toàn thông qua Onchain
  • Cơ chế định giá + tính phí Funding thích hợp

Mô hình kết hợp giữa RFQ + OLP giúp Variational giải quyết triệt để các vấn đề kinh niên của Orderbook và AMM:

  • Xử lí vấn đề bị Bot thao túng: Trong sổ lệnh truyền thống, các Bot giao dịch tần suất cao thường xuyên đặt lệnh rồi hủy lệnh hoặc chèn 1 lệch trước lệnh của người dùng để ăn chênh lệch. Với RFQ, thanh khoản chỉ được tạo ra khi có nhu cầu thực tế và thuật toán của OLP tự động quét dữ liệu Real Time để đưa ra báo giá hai chiều, triệt tiêu hoàn toàn vấn đề bị Bot thao túng
  • Ngăn chặn sụp đổ dây chuyền: Tiền kí quỹ của mỗi giao dịch được giữ trong các tài khoản độc lập vì vậy một vấn đề nào đó xảy ra chỉ ảnh hưởng đến 1 vị thế, không tạo ra hiệu ứng lây lan sụp đổ toàn hệ thống như GMX hay cơ chế tự động giảm đòn bẩy trên các sàn Cex
  • Giải quyết vấn đề thanh khoản ảo và Impermanent Loss: Thanh khoản của OLP là thanh khoản thực, được tổng hợp từ các nguồn dữ liệu như Cex, Dex hay OTC chứ không cần đi thuê bên ngoài. Do đó, hệ thống không bị rủi ro về Impermanent Loss như mô hình GLP của GMX cũng không có rủi ro từ thanh khoản ảo như vAMM
  • Hỗ trợ hơn 500 thị trường với Spread cực thấp: Vì thanh khoản không nằm im một chỗ chờ khớp lệnh mà được quét và báo giá theo yêu cầu vì vậy Variational có thể mở rộng danh mục tài sản lên tới hơn 500 thị trường khác nhau một cách dễ dàng

Đội ngũ phát triển

Variational được xây dựng và phát triển bởi một đội ngũ giàu kinh nghiệm từ lĩnh vực Crypto, Quantitative Trading và công nghệ. Dưới đây là các thành viên cốt lõi:

  • Lucas V. Schuermann - Co Founder & CEO: Tốt nghiệp đại học Columbia University. Anh là đồng sáng lập của Qu Capital - một quỹ Hedge Fund định lượng được bán cho Digital Currency Group vào năm 2019. Ngoài ra, trước khi thành lập Variational thì Lucas là VP of Engineering tại Genesis Trading. Tại Variational, Lucas đóng vai trò là người lãnh đạo chiến lược tổng thể và phát triển sản phẩm
  • Edward Yu - Co Founder: Tập trung vào nghiên cứu định lượng và công nghệ cốt lõi. Trước khi gia nhập Variational, Yu là VP of Quant Trading tại Genesis Trading và là đồng sáng lập Qu Capital. Yu cũng tốt nghiệp đại học Columbia với chuyên ngành chuyên sâu về Machine Learning, giao dịch định lượng và xây dựng các ứng dụng phi tập trung

Ngoài 2 người sáng lập chủ chốt thì các thành viên khác trong đội ngũ đều có Background từ Google, Meta, Virtu, IMC, Jance Street và các công ty tài chính, định lượng hàng đầu khác. Điều này đặc biệt phù hợp với sản phẩm và mô hình Variational đang xây dựng ở thời điểm hiện tại

Mô Hình & Kiến Trúc Của Variational 

Trung tâm trong mô hình hoạt động của Variational là mô hình RFQ (Request For Quote). Hầu hết các giao thức Perp hiện nay đều hội tụ về hai mô hình thực thi chủ đạo CLOB và AMM. Cả hai đều có những đánh đổi về mặt cấu trúc như rủi ro về khớp lệnh được Public công khai khiến vị thế của những cá voi dễ bị dòm ngó, thanh khoản phân tán trên các thị trường và phí do các nhà tạo lập bên ngoài thu và giữ cho mình

Variational thì không chọn cả 2 hướng tiếp cận này. Thay vào đó, họ chọn mô hình RFQ để xây dựng mô hình giao dịch trên nền tảng của mình. Theo đó, giao dịch sẽ xảy ra trực tiếp giữa người dùng và nhà tạo lập thị trường (OLP) mà không thông qua sổ lệnh công khai. Quy trình diễn ra như sau:

  • Người dùng chọn tài sản và hướng giao dịch. Chẳng hạn như Long ETH với đòn bẩy x10
  • Nhà tạo lập thị trường của Variational (OLP) tính toán và gửi cho người dùng một bản báo giá bao gồm giá khớp, yêu cầu kí quỹ và phí thanh lí
  • Nếu người dùng thấy mức giá đó hợp lí thì họ có thể duyệt bằng cách Approve Smart Contract
  • Kiểm tra lần cuối (Last Look): OLP kiểm tra rủi ro lần cuối xem thị trường có bị biến động gì quá nhiều ở thời điểm này không nhằm đảm bảo hệ thống luôn an toàn
  • Nếu thành công, tiền thế chấp của cả hai sẽ cùng được tự động chuyển vào một Contract kí quỹ riêng biệt Onchain

Mỗi vị thế đều được tách biệt hoàn toàn bằng Contract kí quỹ riêng trên Blockchain vì vậy không có sự lây lan giữa các vị thế. Khả năng mở rộng của mô hình này cũng rất tốt. Chẳng hạn như một tài sản mới được niêm yết trên Variational thì tất cả những gì OLP cần làm là một nguồn cấp dữ liệu giá đáng tin cậy, chiến lược báo giá và cơ chế phòng ngừa rủi ro. Vì vậy, với sản phẩm Omni có thể mở rộng thị trường lên đến 500 thị trường khác nhau một cách dễ dàng

Còn một nhóm đối tượng cũng quan trọng trong mô hình vận hành của Variational là OLP (Omni Liquidity Provider), đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường nội bộ. Theo đó, mỗi OLP được chia làm 3 thành phần chính bao gồm: Vault, công cụ tạo lập thị trường và hệ thống quản lí rủi ro. Trong đó:

  • Vault: Là Smart Contract hiển thị công khai trên chuỗi. Tất cả tiền vốn ban đầu và tiền lãi kiếm được từ thị trường sẽ chảy về đây tích lũy 
  • Công cụ tạo lập thị trường: Chạy các thuật toán độc lập để liên tục đọc dữ liệu Real Time từ các sàn Cex như Binance, OKX,... và các nguồn khác trên Blockchain. Sau đó, nó sẽ phân tích xem dòng tiền đang chảy như thế nào, thị trường đang biến động ra sao để lập tức tạo ra mức giá mua/bán cạnh tranh nhất cho người dùng trong vài giây
  • Hệ thống quản lí rủi ro: Khi người dùng mua thì OLP sẽ là bên bán và ngược lại. Để tránh thị trường đi 1 sải khiến OLP bị lỗ thì hệ thống này sẽ chạy thuật toán tự động đi tìm các nguồn bên ngoài để giao dịch đối ứng giúp triệt tiêu rủi ro hướng giá và bảo về dòng vốn dài hạn

Vậy một câu hỏi được đặt ra là liệu OLP có mang có mang tiền của người dùng đi thực hiện giao dịch không thì câu trả lời là không và tiền của người dùng vẫn nằm im trên chuỗi. Nó chỉ được dùng làm tiền kí quỹ cho chính vị thế đang mở của người dùng và OLP sẽ không bao giờ chạm hay chuyển tiền này đi đâu cả. Khi cần đi giao dịch đối ứng ở các sàn bên ngoài để quản lí rủi ro thì OLP chỉ sử dụng vốn tự có của chính họ vì vậy người dùng sẽ không gặp vấn đề gì nếu chẳng may một sàn giao dịch lớn bên ngoài gặp sự cố hoặc phá sản thì OLP có thể bị ảnh hưởng nhưng tiền của người dùng trên Variational vẫn an toàn 100% và người dùng có thể rút tiền bất cứ lúc nào

Ở giai đoạn đầu hiện tại, OLP sẽ tự chạy bằng vốn của đội ngũ Variational để chứng minh tính hiệu quả. Khi hệ thống đã chạy mượt mà, tạo ra lợi nhuận ổn định và đạt trạng thái Market Neutral Yield nghĩa là dù thị trường lên hay xuống thì thuật toán vẫn kiếm được tiền từ chênh lệch Spread và Hedging thì Variational sẽ mở Vault OLP cho cộng đồng. Lúc đó, bất kì ai cũng có thể nạp tiền bằng USDC vào OLP Vault. Tiền của người dùng khi đó sẽ trở thành một phần vốn để Market Maker đem đi tạo lập thị trường và người dùng sẽ được chia sẻ trực tiếp doanh thu từ việc này

Ngoài Omni mình đã trình bày ở trên thì Variational Pro mới là tầm nhìn ban đầu của đội ngũ phát triển. Vì các thành viên cốt lõi trong đội ngũ xuất phát từ Genesis Trading - một trong những nhà tạo lập thị trường OTC dành cho tổ chức sớm nhất và lớn nhất trong thị trường Crypto và vấn đề mà Variational đặt ra giải quyết chính là vấn đề mà họ đã trải qua trong nhiều năm đó là giao dịch phái sinh OTC chậm chạp, thiếu minh bạch, hoàn toàn phụ thuộc vào lòng tin và cơ sở hạ tầng lỗi thời

Với khối lượng giao dịch phái sinh OTC toàn cầu ước tính đạt 600 nghìn tỷ USD mỗi năm. Lí do cấu trúc khiến nó chưa được đẩy lên Onchain xuất phát từ vấn đề các bộ phận giao dịch của tổ chức yêu cầu tùy chỉnh ở cấp độ công cụ, lựa chọn đối tác song phương, thanh toán riêng biệt cho mỗi giao dịch và tính xác thực cuối cùng Onchain. Hiện tại vẫn không có kiến trúc Perp nào đáp ứng được yêu cầu này. Vì vậy Variational Pro là hướng tiếp cận để đánh vào thị trường đầy tiềm năng dành cho tổ chức mà chưa có bất kì dự án nào khai thác. Tuy nhiên hiện sản phẩm vẫn đang ở chế độ Waitlist nên vẫn chưa kiểm chứng được sự hiệu quả của sản phẩm này

Điểm Nổi Bật Và Thu Hút Người Dùng

Theo dữ liệu được cung cấp từ DefiLlama, Variational đang xếp thứ 4 về Open Interest, chỉ đứng sau hai ông lớn HyperLiquid và Aster cũng như là edgeX. Việc Variational có OI mở cao đến vậy chứng minh niềm tin của các nhà giao dịch đối với nền tảng. Điều này cũng xuất phát từ việc phí Funding thấp và những lợi thế độc đáo giúp nó khác biệt với các mô hình Perp truyền thống

Nếu tính về doanh thu thì chỉ riêng trong khoản thời gian từ 26/12 - 23/01/2026, nền tảng Omni của Variational đã tạo ra doanh thu 4.4 triệu USD trong đó có 3.2 triệu USD thuộc về OLP, 824.000 USD dành cho việc hoàn trả tiền thua lỗ (chương trình này hiện đã ngừng hoạt động) và 394.000 cho người giới thiệu. Chính chiến lược hoàn trả tiền thua lỗ này đã tạo ra điểm độc đáo và sự khác biệt của Variational so với các Perp khác trên thị trường.

Ngoài ra về vấn đề xử lí thanh lí thì Variational cũng tỏ ra ưu việt hơn so với các PerpDex khác. Theo đó, các hệ thống Perps truyền thống dựa vào sổ lệnh thường dẫn đến biến động mạnh, khi giá chạm đến điểm cắt lỗ hoặc thanh lí của một cá voi thì lệnh thanh lí khổng lồ này của họ bị xả ra thị trường vô tình đẩy giá sập sâu hơn nữa, kéo theo thua lỗ cho hàng loạt nhà đầu tư nhỏ lẻ

Variational giải quyết vấn đề này bằng cách tái cấu trúc lại cách xử lí lệnh và dòng tiền. Mỗi lệnh giao dịch của người dùng sau khi khớp sẽ được đưa vào một Smart Contract kí quỹ hoàn toàn độc lập và đối tác duy nhất là OLP. Không có quỹ chung vì vậy cho dù có một cá voi bị cháy tài khoản hàng trăm triệu USD thì vị thế của người dùng vẫn an toàn. Nếu tài khoản của người dùng chạm ngưỡng nguy hiểm thì Variational chỉ thanh lí một phần nhỏ vị thế để đưa tài khoản về mức an toàn chứ không thanh lí hoàn toàn vị thế của người dùng

Về cơ hội với Variational ở thời điểm hiện tại, với việc huy động thành công 50 triệu USD thì mức định giá của Variational tăng lên đáng kể. Hiện tại đang có chương trình Earn Point dành cho người dùng giao dịch trên Variational Omni. Chương trình bắt đầu từ ngày 17/12/2025, 3 triệu điểm đã được phân phối cho các nhà giao dịch sớm, 150.000 điểm được phân phối hàng tuần và chương trình Farm Point dự kiến sẽ chạy đến Q3/2026

Tính đến thời điểm hiện tại ước tính đã có khoảng 7 triệu Point đã được phân phối và nếu cuối Q3 chương trình này kết thúc thì chỉ còn khoảng 2 - 3 triệu Point được phân phối. Cơ hội vẫn là rất lớn nhất là khi hiện đang có khá ít người giao dịch trên Variational (ước tính khoảng 10.000 người). Cách tính Point của Variational dựa vào các yếu tố sau:

  • Khối lượng giao dịch
  • Thời gian nắm giữ vị thế: Nắm giữ vị thế càng lâu càng được nhiều Point, Variational khuyến khích thời gian ắm giữ hơn 12 tiếng và lí tưởng là 48 tiếng trở lên
  • Tài sản giao dich: Người dùng giao dịch các cặp Low OI, cặp mới Listing sẽ được nhiều Point hơn
  • Reward Boost dựa trên Tier chẳng hạn như Diamond được cộng thêm 4%, Infinity được cộng thêm 5%

Chiến lược tiếp cận của mình vẫn là Delta Neutral (mua spot và Short hoặc Long/Short ghép cặp trên Variation và các sàn khác) để giảm thiểu rủi ro thua lỗ nhiều nhất. Rõ ràng nếu Farm các token mới niêm yết hoặc có Low OI sẽ được nhiều Point hơn tuy nhiên người dùng sẽ phải đối mặt với biến động giá lớn hơn và nguy cơ bị thanh lí nếu dùng đòn bẩy quá cao. Vì vậy chiến lược của mình vẫn là tập trung vào các Token vốn hóa lớn như BTC, ETH hay SOL để giảm thiểu rủi ro biến động giá mạnh. 

Tổng Kết

Variational không chỉ đơn thuần là một nền tảng Perp thế hệ mới mà nó còn giải quyết được những vấn đề của mô hình CLOB và AMM ở thời điểm hiện tại. Nhờ sự kết hợp đột phá giữa cơ chế RFQ và động cơ thanh khoản OLP, dự án đã giải quyết triệt để bài toán thao túng giá của Bot, xóa bỏ rủi ro thanh lí dây chuyền và mở rộng quy mô thị trường lên hơn 500 cặp tài sản khác nhau. Ở thời điểm hiện tại, cơ hội đến từ việc làm Airdrop của Variational khi lượng người tham gia vẫn còn khá ít.