Privacy được đánh giá là một trong những xu hướng có tiềm năng nhất thị trường Crypto trong năm 2026. Nhận định này dựa trên cơ sở là sự phát triển quá nhanh của AI trong việc quét và phân tích dữ liệu giao dịch Onchain, từ đó có thể truy nguồn dòng tiền, thậm chí định danh được người dùng chỉ trong một vài giây. Ngoài ra, các quy định giám sát ngặt nghèo từ nhiều chính phủ cũng làm hạn chế khả năng hành động của người dùng trong thế giới Onchain.

Từ đó, quyền riêng tư trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Trong xu hướng đó thì Zcash hay Monero đều là những tên tuổi gắn liền với Privacy trong hàng chục năm đổ lại, và gần đây bỗng được quan tâm đến nhiều hơn, cũng như ghi nhận một mức tăng trưởng đáng kể. Vậy đâu sẽ là dự án dẫn đầu sóng Privacry trong 2026 thì mọi người hãy cùng Hak Research tìm hiểu trong bài viết này nhé!

Trước khi đi vào nội dung chính, mọi người có thể tham khảo một số bài viết sau để hiểu rõ hơn về thị trường Privacy.

Tổng Quan Về Công Nghệ Của Zcash Và Monero

Zcash và Monero đều là những Blockchain Layer 1 lâu đời, mặc dù cùng tập trung vào quyền riêng tư và ẩn danh cho các giao dịch Onchain, nhưng công nghệ đằng sau toàn bộ hệ thống của Zcash và Monero lại khác biệt hoàn toàn. 

Đặc điểm Monero (XMR) Zcash (ZEC)
Công nghệ lõi Ring Signatures, Stealth Addresses, RingCT zk-SNARKs (Zero-knowledge Proofs)
Cơ chế đồng thuận Proof-of-Work (RandomX, kháng ASIC) Proof-of-Work (sắp chuyển sang PoS)
Mã nguồn gốc Xây dựng trên giao thức CryptoNote Một phiên bản fork của Bitcoin
Mức độ riêng tư Mặc định ẩn danh tất cả giao dịch Người dùng ùy chọn ẩn danh hoặc không

Công nghệ lõi của ai "xịn" hơn?

Monero được xây dựng trên giao thức mật mã học có tên là CryptoNote, với mã nguồn được viết hoàn toàn bằng C++, do đó hạ tầng của Monero là riêng biệt hoàn toàn và không dễ để tích hợp hay sử dụng các công cụ từ những blockchain khác. Các công nghệ lõi của Monero bao gồm:

  • Ring Signatures (Chữ ký vòng): Khi người dùng ký một giao dịch, Monero không chỉ dùng chữ ký của người đó mà còn mượn 15 chữ ký khác nhau từ những giao dịch cũ trên Blockchain để tạo thành một tổ hợp 16 chữ ký. Như vậy người ngoài nhìn vào sẽ biết được giao dịch là hợp lệ, nhưng không biết được trong số 16 chữ ký đó cái nào mới là của người gửi tiền thực sự.
  • Stealth Addresses (Địa chỉ ẩn): Trên các mạng Blockchain thường dụng, chúng ta chủ yếu sử dụng các địa chỉ cố định để nhận tiền. Trên Monero thì khác, mỗi khi người dùng gửi tiền, mạng lưới sẽ tự động tạo ra một địa chỉ dùng một lần (One-time Address) hoàn toàn mới cho người nhận. 
  • RingCT (Ring Confidential Transactions - ẩn khối lượng giao dịch): Monero dựa trên thuật toán Pedersen Commitment để mã hóa số lượng XMR được gửi đi, ngay cả Miners của mạng lưới cũng không thể xem số lượng XMR thực tế của giao dịch, mà chỉ biết được rằng số tiền gửi đi bằng đúng số tiền nhận được.

Monero không làm cho dữ liệu giao dịch bị mất đi, mà làm cho người ngoài không thể biết chính xác ai là người đã ký lệnh chuyển XMR, không thể biết XMR được gửi vào ví của ai, và không thể biết giao dịch đã gửi đi bao nhiêu XMR. Từ đó, dữ liệu của giao dịch trở nên rối rắm đến mức không thể truy vết được.

Ba công nghệ này kết hợp với nhau đã khiến cho khả năng nhiễm bẩn vì lịch sử của XMR còn thấp hơn cả tiền mặt. Đó là vì tiền mặt vẫn có thể bị theo dõi dựa trên số Sê-ri, còn mọi XMR đều như nhau, không ai có thể biết đồng XMR đó trước đây đã ở đâu hay được dùng để làm gì. 

Khác với Monero, Zcash được trang bị công nghệ zk-SNARKs. Đây là một trong những thành tựu mật mã học phức tạp và tinh vi nhất trong không gian Blockchain. Vào năm 2026, khi công nghệ này được tiến hóa lên thế hệ Halo 2, cách Zcash bảo mật dữ liệu có thể được giải thích qua quy trình Shielded:

  • Commitments: Khi người dùng nhận ZEC, mạng lưới không khi nhận số lượng token cụ thể nhận được. Thay vào đó, một mã hash được tạo ra để đại diện cho số ZEC nhận được.  
  • Nullifiers: Để ngăn chặn Double-spending mà không làm lộ lịch sử giao dịch, Zcash tạo ra mã định danh Nullifier duy nhất cho mỗi khoản tiền. Khi người dùng chi tiêu ZEC, Nullifier của khoản tiền sẽ được kiểm tra, nếu mã chưa từng tồn tại trước đó thì giao dịch được chấp nhận.
  • Tạo bằng chứng zk-SNARKs: Máy tính của người dùng sẽ thực hiện các phép toán cực nặng để tạo ra một bằng chứng xác nhận rằng tổng tiền gửi bằng tổng tiền nhận, người gửi thực sự sở hữu số tiền và mã Nullifier là chính xác.

Trước đây, zk-SNARKs có điểm yếu là cần thực hiện Trusted Setup - một công đoạn cần thiết để tạo ra các tham số ngẫu nhiên cho việc tính toán của hệ thống. Nhưng nó khiến cho người dùng vẫn phải tin tưởng vào việc những bên tham gia vào công đoạn này không thông đồng với nhau để gian lận. Tuy nhiên với bản nâng cấp Halo 2, Trusted Setup đã bị loại bỏ hoàn toàn.

Ngoài ra, điểm yếu của zk-SNARKs là bằng chứng được tạo ra trên thiết bị của người sử dụng, vì vậy các máy tính cấu hình thấp hoặc điện thoại di động đời cũ không được zk-SNARKs hỗ trợ. Tuy nhiên bản nâng cấp Halo 2 còn cho phép Zcash nén các bằng chứng lại thành một bằng chứng khác với dung lượng nhỏ hơn, giúp Zcash có thể mở rộng quy mô tốt hơn và tích hợp vào các thiết bị yếu như điện thoại di động.

Như vậy có thể thấy một cách tổng quan, Zcash chắc chắn vượt trội hơn Monero về mặt công nghệ Privacy khi mà zk-SNARKs đang được đánh giá là tiêu chuẩn vàng về mật mã học, cho phép khả năng bảo mật gần như tuyệt đối.

Khác biệt về cơ chế đồng thuận

Cả Monero và Zcash đều đang sử dụng cơ chế đồng thuận Proof of Work, nhưng lại có những thuộc tính khác nhau,. Hướng phát triển cơ chế đồng thuận của hai nền tảng này cũng hoàn toàn đối nghịch khi Zcash định hướng chuyển sang Proof of Stake để tối ưu hóa hiệu năng & kinh tế, còn cộng đồng Monero kiên quyết trung thành với PoW vì họ tin rằng đây là cách duy nhất để khiến mạng lưới không thể bị can thiệp bởi những người có nhiều tiền.

Điểm đặc biệt trong cơ chế PoW của Monero là thuật toán RandomX, được thiết kế để kháng ASIC (máy đào chuyên dụng dành cho các Blockchain PoW bao gồm Bitcoin, ETHW, Zcash, ...). Cách mà RandomX kháng ASIC:

  • Giải mã ngẫu nhiên: Mỗi khi đào một block mới, RandomX sẽ tạo ra một chương trình máy tính hoàn toàn ngẫu nhiên, đòi hỏi máy tính của người dùng cần phải chạy chương trình này để tìm ra đáp án. Vì chương trình luôn thay đổi, các thợ đào không thể thiết kế một con chip cố định như ASIC để giải nó. Cách duy nhất là dựa vào bộ vi xử lý đa năng - chính là CPU - có khả năng hiểu và thực thi mọi loại lệnh logic.
  • Tận dụng tối đa bộ nhớ đệm L3: Các CPU hiện đại như AMD Ryzen và Intel Core có bộ nhớ L3 rất lớn và tốc độ cực nhanh. Một máy ASIC nếu muốn tích hợp L3 sẽ độn chi phí sản xuất lên cao đến mức thợ đào thà mua hàng ngàn CPU về sử dụng còn rẻ và hiệu quả hơn.
  • Thuật toán dễ nâng cấp: Trong khi tốc độ phát triển phần cứng thì lâu và chậm, RandomX lại có thể dễ dàng được cập nhật sao cho phù hợp hơn với các CPU phổ thông. Điển hình là vào đầu tháng 3/2026, Bitman đã tung ra Antminer X9 - một thiết bị cố gắng "giả lập" CPU để đào Monero, tuy nhiên cộng đồng phát triển Monero đã ngay lập tức update RandomX lên v2, giúp các dòng CPU dân dụng được nâng cao hiệu suất thêm 10-15% và tăng độ khó cho các máy đào chuyên dụng.

Nhờ RandomX mà Monero giữ được tính phi tập trung gần như cao nhất thị trường Blockchain, bởi vì CPU thì gần như ai cũng có, người dùng máy tính văn phòng hoặc thậm chí Laptop cũng có thể đào XMR. Số lượng Miner trên mạng lưới thường rơi vào khoảng 30,000 thợ đào, với các Pool đào lớn nhất chiếm lần lượt là 30%, 23% và 12% Hashrate của toàn bộ hệ thống. 

Đổi lại, việc đào Monero hiện này không phải cách để làm giàu mà chỉ giống như một hình thức tích lũy XMR. Với mức lợi nhuận ít ỏi từ Block Reward như hiện tại thì nếu thợ đào mua máy tính mới để khai thác sẽ phải cần tới 3-5 năm để hồi vốn phần cứng.

Ở phía bên kia, Zcash đang thực hiện một nước đi tương tự như Ethereum ngày trước để thích nghi với bối cảnh tài chính mới. Thay vì dựa vào điện năng và phần cứng, Zcash nhắm tới việc chuyển đổi cơ chế đồng thuận sang Proof of Stake, dựa vào chính ZEC để bảo mật mạng lưới. Mục đích chính xoay quanh việc giảm lực bán và tăng giá trị nội tại của ZEC. Tuy nhiên, Zcash sẽ phải đánh đổi điều này với tính phi tập trung cao hơn mà PoW mang lại.

Cuối cùng, khi đem so sánh với nhau thì Monero sẽ có khả năng phi tập trung cao hơn hẳn so với Zcash, nhất là sau khi Zcash chuyển đổi thành công cơ chế đồng thuận của mạng lưới từ PoW thành PoS.

Những bản nâng cấp quan trọng tiếp theo

Trong năm 2026, Monero sẽ tiếp tục phát triển nhằm cho ra mắt những bản nâng cấp cực mạnh cho mạng lưới như:

  • Nâng cấp Ring Signatures lên FCMP++: Thay vì trộn giao dịch của một người dùng với 15 người khác, FCMP++ cho phép Monero trộn với toàn bộ lịch sử giao dịch của Blockchain này. Khi đó, mỗi giao dịch sẽ được chứng minh rằng người gửi tiền nằm trong tập hợp toàn bộ các địa chỉ từng tồn tại trên mạng lưới (hàng triệu điểm thay vì chỉ 16 điểm) mà không cần tiết lộ cụ thể đó là ai.
  • EVM-Monero Atomic Swaps: Atomic Swaps là công cụ giúp người sở hữu XRM trên Monero swap thành BTC trên Bitcoin, có ý nghĩa tương tự như một cây cầu Cross-chain, nhưng không phải là một cây cầu. EVM-Monero Atomic Swaps là phiên bản nâng cấp hơn cho phép swap XRM với các tài sản trên Ethereum và các EVM Chain. Đây sẽ là một nâng cấp cực mạnh, mở ra nhiều tính ứng dụng hơn cho Monero, đơn cử là giải quyết nhu cầu trú ẩn tài sản mà không để lại dấu vết từ các EVM Chain. Ngoài ra, khả năng giao dịch On-chain đối với các tài sản trên EVM Chain cũng giải quyết tính thanh khoản cho XRM trong bối cảnh tất cả các sàn CEX lũ lượt hủy bỏ niêm yết đồng coin này vì lý do tuân thủ pháp lý.

Zcash cũng không đứng yên mà tiếp tục theo đuổi tầm nhìn xây dựng hệ sinh thái với:

  • Zcash Shielded Assets (ZSA): Một giao thức mở rộng cho phép tạo, chuyển, đốt và hoán đổi các Token một cách Native trên mạng Zcash. Các Token này đều sở hữu thuộc tính đặc trưng của ZEC, tương thích với bằng chứng zk-SNARKs của Zcash, nên các giao dịch ZSA cũng sẽ có thể được ẩn danh hoàn toàn về địa chỉ gửi-nhận, khối lượng giao dịch, lịch sử giao dịch. Tuy nhiên không chắc chắn rằng ZSA có kịp tung ra trong năm 2026 hay không.
  • Cập nhật Tachyon: Một trong những điểm yếu của Zcash là việc tạo bằng chứng ZK rất tốn tài nguyên và thời gian. Tachyon là một giải pháp mở rộng nhắm vào việc giảm đáng kể chi phí tính toán và thời gian tạo bằng chứng Shielded, giúp cho Zcash có thể chạy trên các ví Mobile thay vì chỉ chạy được trên PC cấu hình cao. Tachyon cũng được dự kiến Mainnet trong năm 2026.
  • Chuyển đổi mô hình sang PoS: Như đã đề cập từ trước, Zcash cũng đang đẩy nhanh tốc độ để chuyển cơ chế đồng thuận sang PoS. 

Nhìn chung, cả Zcash và Monero đều đang hướng tới những cột mốc công nghệ rất cụ thể và rõ ràng. Tuy nhiên hướng đi của hai dự án này không giống nhau, trong khi Zcash hướng tới việc tuân thủ với pháp lý và thân thiện hơn với môi trường tài chính truyền thống, thì Monero vẫn kiên quyết giữ vững triết lý phi tập trung và ẩn danh tuyệt đối, mặc cho các sàn CEX vẫn đang liên tục Delist XMR.

Đánh Giá Chiến Lược Phát Triển

Khác biệt về triết lý Privacy

Sự khác biệt giữa Monero và Zcash không chỉ nằm ở những dòng Code, mà nằm ở hệ tư tưởng đối lập của hai cộng đồng. Monero ủng hộ cho quyền riêng tư tuyệt đối một cách mặc định, trên mạng lưới Monero thì mọi giao dịch đều được ẩn danh mà không có tùy chọn khác. Zcash lại tin rằng quyền riêng tư chỉ nên được áp dụng khi cần thiết, người dùng Zcash có thể sử dụng ví minh bạch (t-address) hoặc ví ẩn danh (z-address), tùy vào nhu cầu của họ. Mỗi dự án đều phải đánh đổi nhiều thứ để theo đuổi tầm nhìn của mình. 

  Monero (XMR) Zcash (ZEC)
Sự đánh đổi Tính thanh khoản: Vì ẩn danh hoàn toàn, Monero bị các chính phủ và các sàn CEX lớn loại bỏ khỏi danh sách niêm yết và hỗ trợ. Từ đó khiến tính thanh khoản của XMR bị tổn hại, ngoài ra khả năng tiếp cận với XMR cũng khó khăn hơn khi người dùng phải học cách dùng DEX, Atomic Swaps và P2P. Rủi ro lộ thông tin: Vì cho phép giao dịch minh bạch, người dùng Zcash sẽ dễ bị lộ danh tính hơn trong trường hợp người dùng sơ suất gửi tiền từ ví bảo mật sang ví minh bạch. Ngoài ra, tập hợp các ví bảo mật sẽ dễ bị thu hẹp, phân vùng điều tra danh tính hơn.
Người dùng mục tiêu Người dùng ưu tiên quyền riêng tư, người dùng tại các quốc gia bất ổn bị chính phủ kiểm soát dòng tiền.

Các tổ chức tài chính & doanh nghiệp cần bảo mật chiến lược kinh doanh, nhưng vẫn có thể truy xuất một vài dữ liệu cần thiết để báo cáo thuế và kiểm toán. 

Hiện nay trên thị trường chỉ còn các sàn CEX Tier 2, Tier 3 như Kucoin, MEXC, HTX, ... hỗ trợ nạp rút và giao dịch XMR. Còn các sàn lớn như OKX đã hủy niêm yết XMR từ cuối 2023, Binance đã hủy niêm yết XMR từ tháng 2/2024 vì lý do tuân thủ, Kraken cũng hủy niêm yết XMR trong khu vực EU và nhiều quốc gia khác, còn Coinbase chưa bao giờ hỗ trợ token này. Đỉnh điểm vào năm 2025, có đến khoảng 73 sàn giao dịch lớn nhỏ trên toàn cầu "nghỉ chơi" với Monero sau khi các đạo luật chống rửa tiền và giám sát giao dịch tài chính như AMLR, MiCA được áp dụng.

Trên góc nhìn pháp lý thì tầm nhìn về Privacy của Monero biến họ trở thành công cụ của tội phạm tài chính, còn Zcash lại được cộng nhận một cách có kiểm soát như là một nền tảng có khả năng thỏa hiệp và tuân thủ.

Đứng trước hoàn cảnh như bị cả thị trường chống lại nhưng giá của XMR thì thể hiện điều trái ngược hoàn toàn. Tháng 1/2026, XMR vượt qua ATH trong chu kỳ cũ khoảng $517 (2021) để xác lập ATH mới khoảng $800 (2026), trở thành một trong những dự án dẫn đầu xu hướng Privacy, mặc cho điều kiện thị trường chung ảm đạm.

Như vậy có thể thấy một sự thật rằng không phải cứ tuân thủ pháp lý thì Token mới tăng giá, không phải cứ bị CEX hủy niêm yết thì Token sẽ giảm giá trong dài hạn. Mặc dù bị ngừng hỗ trợ trên nhiều sàn, nhưng Monero vẫn đảm bảo được tính ứng dụng thực tế và vẫn có rất nhiều người thực sự cần, bất kể đó là người dùng bình thường hay hacker, tội phạm. Do đó XMR vẫn giữ được giá trị nội tại, chỉ khác biệt là thanh khoản sẽ tập trung hơn về các DEX hỗ trợ Atomic Swap thay vì CEX, cũng như phải chấp nhận rằng XMR sẽ có biến động giá cao trong một khoảng thời gian.

Chiến lược phát triển hệ sinh thái của Zcash và Monero

Trong năm 2026, cuộc đua giữa Monero và Zcash không còn chỉ là về công nghệ hay thuật toán, mà còn là kế hoạch tập trung vào vị thế chính trị và mô hình kinh tế. Do đó chiến lược phát triển hệ sinh thái của hai nền tảng này sẽ có sự đầu tư và công phu hơn hẳn so với những năm về trước.

Đứng trước làn sóng Privacy được đẩy mạnh, hệ sinh thái của Monero ngày càng có nhiều người tham gia góp sức xây dựng để giữ vững vị thế của người dẫn đầu xu hướng. Trong đó chủ yếu là các ứng dụng tập trung vào thanh toán và giao dịch:

  • Haveno - DEX hàng đầu trên Monero: Haveno là sàn giao dịch P2P lâu đời và lớn nhất trên Monero. Haveno hỗ trợ giao dịch XMR với BTC, ETH và các fiat như USD, EUR, GBP thông qua chuyển khoản ngân hàng hoặc Gift Cards.
  • BasicSwap: Sàn DEX hỗ trợ Atomic Swaps có thanh khoản tốt nhất cho cặp XMR/BTC.
  • Grease - Scaling Solution đầu tiên của Monero: Dự án phát triển thêm Payment Channels cho XMR, Grease đóng vai trò là môi trường thực hiện giao dịch off-chain, sau đó đưa dữ liệu cuối cùng về Monero để ghi nhận. Về cơ bản thì Grease được định hình như một Layer 2 của Monero với tốc độ cao, chi phí thấp và khả năng mở rộng tốt hơn. Dự án được lần đầu giới thiệu tại hội nghị MoneroKon 2025 (hội nghị thường niên lớn nhất của cộng đồng Monero).

Song song với việc phát triển công nghệ và ứng dụng, Monero cũng duy trì phát triển cộng đồng thông qua nhiều Meet-up lớn nhỏ và hai hội nghị thường niên lớn nhất là MoneroKon và MoneroTopia. Điểm nhấn đặc biệt cho thấy tính cộng đồng mạnh mẽ trên Monero là họ có một quỹ CCS (Community Crowdfunding System) - nơi cộng đồng tự góp tiền nuôi nhà phát triển mà không cần công ty chủ quản. Mặc dù quỹ này chỉ nhận tiền Donate ủng hộ chứ không phải tiền đầu tư, tức là người ủng hộ không thu được vốn cổ phần của dự án hay một lượng Token nhất định, nhưng cộng đồng vẫn gom góp được khoảng 300-1000 XMR (tương ứng số tiền hàng chục ngàn USD) cho mỗi đề xuất. Riêng trong năm 2025 thì tổng số tiền Donate cho CSS đã vượt mốc 5000 XMR.

Khác với Monero, Zcash vẫn chưa bước đến giai đoạn đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái mà vẫn đang nhắm tới việc xây dựng cơ sở hạ tầng, hoàn thiện chuyển đổi cơ chế đồng thuận và nghiên cứu để cho ra mắt ZSA một cách nhanh chóng nhất. Nói cách khác thì hệ sinh thái ứng dụng trên Zcash còn nghèo nàn hơn cả Monero. Tuy nhiên một khi ZSA được chính thức đi vào hoạt động thì hệ sinh thái Zcash sẽ bùng nổ mạnh mẽ.

Tổng Kết

Sự khác biệt chủ yếu của Zcash và Monero đến từ việc họ lựa chọn đối mặt như thế nào trong hoàn cảnh pháp lý ngày càng trở nên khắc nghiệt. Trong khi Monero giữ vững tinh thần riêng tư hoàn toàn thì Zcash lại trở nên linh hoạt hơn. Vì vậy nên việc dự án nào dẫn đầu xu hướng Privacy trong năm 2026 sẽ phụ thuộc rất lớn vào thái độ của các chính phủ hoặc các khu vực lớn như EU và Mỹ đối với thị trường Crypto.

Nếu như các dự án Privacy vẫn được chấp nhận nhưng phải chịu một mức độ giám sát nhất định, thậm chí cần phải trích xuất dữ liệu cần thiết để đảm bảo tuân thủ thì Zcash sẽ hoàn toàn thỏa mãn được điều đó, còn Monero do cứng nhắc hơn nên khá khó để được đón nhận. Ngược lại, nếu như tất cả chính phủ tại những khu vực lớn đều cấm hoàn toàn các dự án Crypto Privacy thì Monero lại chính là lớp lá chắn cuối cùng của toàn bộ thị trường.