Zcash đang trở lại tâm điểm thị trường khi giá ZEC tăng vọt hàng trăm phần trăm chỉ trong thời gian ngắn, bất chấp bối cảnh toàn thị trường Crypto điều chỉnh mạnh. Sự tăng trưởng Parabol này không chỉ xuất phát từ nhu cầu thật về giao dịch riêng tư mà còn được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu cơ, Short Squeeze và sự tham gia của các KOL lớn. Tuy nhiên, đằng sau mức tăng giá ấn tượng là nhiều rủi ro tiềm ẩn và hãy cùng Hak Research tìm hiểu chi tiết trong bài viết này nhé

Trước khi vào bài viết, mọi người có thể tham khảo một số bài viết sau để hiểu rõ hơn về thị trường Crypto nhé

Tổng Quan Về Zcash

Zcash là một dự án tập trung vào quyền riêng tư được ra mắt vào năm 2016 hướng đến mục tiêu cho phép người dùng giao dịch mà không bị theo dõi. Khác với Bitcoin nơi mọi giao dịch đều công khai, Zcash sử dụng công nghệ zk SNARKs để che giấu địa chỉ người gửi, nhận và số lượng giao dịch trong khi vẫn đảm bảo tính hợp lệ và minh bạch của mạng lưới. 

Zcash là gì

Dự án được phát triển từ giao thức Zerocash bởi Electric Coin Conpany và được hỗ trợ bởi Zcash Foundation, hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống tài chính bảo vệ quyền riêng tư cho tất cả mọi người. Mạng Zcash được vận hành bằng cơ chế Proof of Work với thuật toán Equihash, tổng cung 21 triệu ZEC và hỗ trợ hai loại giao dịch Transparent (công khai) và Shielded (ẩn danh). Đến năm 2025, Zcash tiếp tục mở rộng hệ sinh thái với các ví như Zashi, các tích hợp swap ẩn danh cùng chương trình tài trợ cộng đồng đồng thời chứng kiến sự tăng trưởng mạnh của lượng tài sản nằm trong Shielded Pool, khẳng định vai trò của dự án như một trong những Blockchain quyền riêng tư hàng đầu thế giới.

Điều Gì Khiến Tokern ZEC Tăng Vọt

Sự tăng vọt hơn 700% trong hai tháng của Zcash vào mùa thu 2025 diễn ra trong bối cảnh thị trường Crypto đang xảy ra tình trạng điều chỉnh mạnh khiến ZEC trở thành một ngoại lệ nổi bật. Để hiểu được diễn biến này, cần nhìn rõ hai giai đoạn: nửa đầu tăng nhờ nhu cầu thật và nửa cuối bùng nổ nhờ tâm lí đầu cơ

Giai đoạn đầu: Tăng trưởng bắt đầu từ nhu cầu thật

Theo thống kê từ dữ liệu Onchain cho thấy nhu cầu giao dịch ẩn danh đã gia tăng đáng kể ngay trước và bắt đầu khi giá Token ZEC bước vào đà tăng trưởng mạnh. Theo đó:

  • Shielded Pool tăng từ 2.66 triệu ZEC (từ tháng 03/2025) lên đến 3.8 triệu ZEC vào tháng 09/2025 và đạt đỉnh điểm 4.98 triệu ZEC vào tháng 11/2025, mức tăng trưởng gần x2 chỉ sau 8 tháng
  • Tỉ lệ ZEC được Shielded cũng tăng từ 18% vào tháng 10 lên 23% vào ngày 11/11 và sau đó đạt 29.38% vào ngày 17/11/2025. Ngoài ra, một con số đáng chú ý khác là 86% trong số 4.81 triệu ZEC được bảo vệ đã chảy vào Pool Orchard - hiện là giao thức tiên tiến nhất của Zcash
  • Về khối lượng giao dịch cũng có sự gia tăng đáng kể vào đầu tháng 10/2025. Trước đó, khối lượng giao dịch trung bình hàng tuần của Zcash chỉ khoảng từ 30.000 đến 40.000. Tuy nhiên vào đầu tháng 10/2025 thì con số này đã tăng vọt lên mức 100.000 và thậm chí vào giữa tháng 11/2025, con số này thậm chí đã đạt 460.000 giao dịch. Điều này cho thấy sự bùng nổ mạnh mẽ trong hoạt động mạng lưới Zcash xuyên suốt giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ của Token ZEC

Rõ ràng sự gia tăng mạnh mẽ của hoạt động mạng lưới khiến nhu cầu sử dụng token ZEC tăng mạnh đi kèm với tỉ lệ ZEC được Shielded cũng tăng mạnh (tương tự như hình thức Staking) làm giảm nguồn cung ZEC trên thị trường, tạo động lực mạnh mẽ giúp token ZEC tăng giá. 

Ngoài ra cũng có một yếu tố phụ tác động đến sự tăng trưởng của Zcash là bối cảnh pháp lí toàn cầu vào năm 2025. Việc EU triển khai bộ luật MiCA đã siết chặt các tiêu chuẩn KYC/AML buộc lượng lớn người dùng phải tìm kiếm các phương thức giao dịch có thể bảo vệ danh tính. Các quốc gia khác cũng bắt đầu áp dụng những quy định theo dõi hoạt động Onchain sâu hơn, tạo ra hiệu ứng lan tỏa khiến nhu cầu về giao dịch riêng tư tăng mạnh trên phạm vi quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Zcash trở thành lựa chọn tối ưu hơn so với các Privacy Coin truyền thống như Monero. Nhờ cơ chế Optional Privacy, người dùng Zec có thể chọn giữa t-address (công khai tuân thủ tốt hơn) và z-address (riêng tư hoàn toàn). Đồng thời tính năng View Key cho phép chủ sở hữu tiết lộ dữ liệu giao dịch cho kiểm toán khi cần điều mà Monero không hỗ trợ. 

Giai đoạn hai: Đà tăng trưởng bị chi phối bởi dòng vốn và tâm lí thị trường 

Giai đoạn đầu là thời gian để thu hút sự chú ý và tham gia của cộng đồng nhưng giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất của Zcash bắt đầu từ giai đoạn hai được chi phối bởi sự đầu cơ của người dùng. Điều thấy rõ nhất ở giai đoạn này chính là sự tăng trưởng mạnh của Open Interest (OI) trong thị trường phái sinh. Từ mức chỉ 18.75 triệu USD vào ngày 28/09 thì OI đã tăng lên 360 triệu USD vào ngày 12/10 và tiếp tục tăng mạnh lên 1.377 tỷ USD vào ngày 17/11. Điều này cho thấy yếu tố đầu cơ đã tràn mạnh vào thị trường với tốc độ mạnh hơn nhiều so với nhu cầu thật sự của Zcash.

Sự gia tăng mạnh mẽ của Open Interest đi kèm với Funding Rate âm liên tục và ngày càng gia tăng phản ánh xu hướng thị trường phần lớn đặt cược vào ZEC giảm giá. Khi giá tăng bất ngờ 48% vào ngày 07/11/2025, toàn bộ những vị thế bán khống này bị thổi bay, dẫn tới 51 triệu USD giá trị Short bị thhanh lí. Đây là dấu hiệu rõ ràng rằng Short Squeeze đã góp phần quan trọng trong việc đẩy giá ZEC tăng thẳng đứng, tạo ra hiệu ứng đuổi giá khi những người bán không buộc phải mua token để đóng vị thế.

Rủi Ro Đằng Sau Sự Tăng Trưởng

Rủi ro từ các thợ đào

1. Vấn đề về ROI quá tốt của các thợ đào

Một trong những rủi ro lớn nhất đằng sau sự tăng trưởng nóng của Zcash nằm ở chính mô hình khai thác của nó. Máy đào Z15 Pro – thiết bị phổ biến nhất trong hệ sinh thái ZEC hiện nay đang mang lại mức lợi nhuận quá cao đến mức phi lý. Với chi phí khoảng 5000 USD, máy đào này tạo ra 50 USD lợi nhuận ròng mỗi ngày tương đương thời gian hoàn vốn chỉ 105 ngày và mang lại ROI gần 350%/năm. Những con số này vượt xa tất cả chuẩn mực kinh tế từng được ghi nhận trong lịch sử blockchain PoW

Thậm chí trong thời điểm thị trường tăng trưởng mạnh nhất, các máy đào Bitcoin cũng chỉ đạt thời gian hoàn vốn 12 - 24 tháng và và các máy đào Ethereum (trước khi chuyển sang PoS) thường mất 300 - 600 ngày để thu hồi vốn. Trong quá khứ, những dự án PoW như Filecoin, Chia, Ravencoin hay Kaspa từng có ROI rút ngắn còn 120 ngày và ngay sau đó đều rơi vào chu kỳ sập giá và phá sản quy mô lớn của thợ đào. Điều này cho thấy ROI cực cao không phải tín hiệu tích cực mà là dấu hiệu của sự mất cân bằng nghiêm trọng thường báo hiệu chu kì lao dốc phía sau.

Khi lợi nhuận khai thác tăng bất thường, dòng vốn Fomo sẽ ngay lập tức đổ vào thị trường máy đào. Các thợ đào bị hấp dẫn bởi mức lợi nhuận dễ dàng sẽ đặt mua số lượng lớn thiết bị, làm tăng cầu phần cứng. Tuy nhiên, do thời gian giao hàng của máy đào thường kéo dài từ 2 đến 4 tháng, hashrate của mạng không tăng ngay lập tức. Đến khi máy đào được giao và đưa vào hoạt động hàng loạt, độ khó mạng lập tức tăng đột biến khiến sản lượng đào giảm mạnh. Nếu lúc này giá ZEC bước vào giai đoạn điều chỉnh, thợ đào rơi ngay vào thế chết kép khi vừa mất doanh thu do sản lượng thấp vừa lỗ vì giá coin giảm mạnh. Đó là mô hình kinh tế đã từng khiến nhiều hệ PoW lao dốc trong lịch sử và ZEC đang đi đúng theo quỹ đạo đó.

2. Nguy cơ Price Hardware Trap

Một rủi ro kinh điển khác đang hình thành rõ rệt trong hệ sinh thái Zcash chính là Price Hardware Trap (bẫy giá phần cứng), mô hình đã nhiều lần lặp lại trong lịch sử PoW. Chu kỳ này bắt đầu khi giá Coin tăng mạnh, kéo theo lợi nhuận khai thác tăng đột ngột. Điều này khiến máy đào trở thành máy in tiền trong mắt thị trường, làm bùng nổ nhu cầu mua thiết bị. Khi Roi quá hấp dẫn, các thợ đào thường đặt mua máy với số lượng lớn, tạo ra tình trạng cháy hàng và thậm chí đẩy giá phần cứng lên cao. Nhưng điều quan trọng là hashrate không tăng ngay lập tức vì phải chờ thời gian sản xuất và giao nhận thiết bị.

Khoảng vài tháng sau, khi lượng lớn máy đào mới gia nhập mạng, hashrate tăng theo cấp số nhân, kéo theo độ khó khai thác cũng tăng mạnh. Sản lượng ZEC mà mỗi máy đào tạo ra bắt đầu giảm nhanh. Nếu thời điểm đó giá ZEC điều chỉnh (điều thường xảy ra sau các đợt tăng nóng) thì thợ đào sẽ rơi vào tình trạng nguy hiểm:

  • Giá coin giảm → doanh thu tính theo USD giảm
  • Độ khó tăng → sản lượng khai thác giảm
  • Máy đào đã mua với giá cao → thời gian hoàn vốn lâu

Lịch sử PoW đã chứng minh mô hình này nhiều lần: Chia (XCH) từng khiến ổ cứng toàn cầu cháy hàng trước khi giá giảm 95%, Kaspa (KAS) có giai đoạn Roi cực ngắn nhưng hashrate tăng quá nhanh khiến phần lớn thợ đào lỗ nặng, Filecoin (FIL) thậm chí còn có hàng nghìn miner bị thanh lý do giá coin và sản lượng đồng loạt sụt giảm. Tất cả đều có chung một điểm Roi quá cao là tín hiệu đỏ, không phải cơ hội vàng

Rủi ro bảo mật: Hashrate quá thấp, mạng dễ bị tấn công 51%

Một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất của Zcash nằm ở chính nền tảng bảo mật của nó: sức mạnh tính toán của mạng quá thấp so với các blockchain PoW lớn. Tính đến thời điểm phân tích, tổng hashrate của mạng ZEC chỉ đạt khoảng 13 GH/s một con số nhỏ đến mức chỉ tương đương với quy mô của một trang trại đào Bitcoin cỡ trung bình

Khi đặt cạnh các mạng PoW lớn, sự chênh lệch trở nên rõ rệt: Bitcoin hiện sở hữu khoảng 600 EH/s, Litecoin khoảng 1.1 PH/s, Kaspa khoảng 1.8 PH/s và thậm chí Ethereum Classic vốn từng bị tấn công 51% cũng duy trì ~60 TH/s. Điều này có nghĩa là ZEC nhỏ hơn hàng nghìn lần so với các Blockchain PoW hàng đầu. Nghiêm trọng hơn, phần lớn các chuỗi từng bị tấn công 51% như ETC, BTG, VTC và BSV đều có hashrate cao hơn ZEC tại thời điểm xảy ra sự cố

Rủi ro càng trở nên rõ ràng khi xem xét chi phí thực tế để tiến hành một cuộc tấn công 51% trên Zcash. Với cấu hình phổ biến nhất hiện tại là máy đào Z15 Pro, chỉ cần khoảng 8000 thiết bị là đủ để kiểm soát hơn 50% hashrate mạng. Nếu mua trực tiếp từ Bitmain, chi phí rơi vào khoảng 40 triệu USD. Tuy nhiên, giá trên thị trường máy đào cũ hoặc nguồn hàng thương mại có thể giảm đáng kể, đưa chi phí xuống chỉ còn 10 - 20 triệu USD. So với tổng FDV hơn 10 tỷ USD, chi phí tấn công như vậy là quá thấp và tạo ra rủi ro cực lớn đối với mạng lưới Zcash.

Tổng Kết

Sự bùng nổ của ZEC trong năm 2025 là kết quả của sự kết hợp giữa nhu cầu riêng tư thực sự và làn sóng đầu cơ mạnh mẽ nhưng các yếu tố nền tảng lại chưa đủ vững để hỗ trợ một chu kỳ tăng trưởng dài hạn. Roi khai thác quá cao, nguy cơ Price Hardware Trap, hashrate thấp dễ bị tấn công 51% và hoạt động Onchain hạn chế đều là những cảnh báo quan trọng cho nhà đầu tư. Câu chuyện và cảm xúc có thể tạo ra đà tăng nhưng cuối cùng chính các yếu tố căn bản sẽ quyết định Zcash sẽ duy trì được vị thế hay chỉ đi qua như một cơn sóng ngắn hạn.