Trong một thị trường mà tính minh bạch của Blockchain vừa là ưu điểm nhưng cũng là vấn đề đối với các tổ chức tài chính lớn, quyền riêng tư đã trở thành bài toán trị giá hàng nghìn tỷ USD. Zama xuất hiện không phải để xây dựng một mạng lưới mới mà để thiết lập một lớp bảo mật quyền riêng tư thông qua công nghệ FHE. Sau đợt ra mắt Public Sale không thành công thì giờ đây sẽ có nhiều câu hỏi xoay quanh việc liệu Zama còn động lực tăng trưởng trong thời gian tới. Để trả lời cho câu hỏi này thì hãy cùng Hak Research tìm hiểu chi tiết trong bài viết này nhé

Trước khi vào bài viết, mọi người có thể tham khảo một số bài viết sau để hiểu rõ hơn về thị trường Crypto nhé

Tổng Quan Về Zama

Trong thị trường Crypto, mọi dữ liệu giao dịch phải được phơi bày cho tất cả mọi người cùng thấy. Tuy nhiên việc thiếu tính riêng tư cũng tạo ra rào cản lớn đặc biệt dành cho cá voi hoặc các tổ chức tài chính lớn. Các voi thì không muốn hoạt động giao dịch của mình bị giám sát vì điều này làm lộ chiến lược giao dịch, ảnh hưởng đến lợi nhuận mà họ kiếm được còn đối với các tổ chức tài chính lớn như ngân hàng hay các doanh nghiệp lớn thì họ cũng không dám sử dụng rộng rãi. Đơn giản vì không doanh nghiệp nào muốn đối thủ thấy toàn bộ dòng tiền, chiến lược hay danh sách khách hàng của mình được Public một cách công khai

Vì vậy, Zama đã được ra đời để giải quyết vấn đề này. Đây không phải là một mạng Blockchain mới mà là một lớp bảo mật xuyên chuỗi nằm bên trên các mạng lưới hiện có. Cách thức hoạt động của Zama diễn ra như sau:

  • Mã hóa tại nguồn: Người dùng sử dụng khóa cá nhân trên thiết bị của mình để mã hóa dữ liệu thô thành chuỗi kí tự vô nghĩa. Khóa này chỉ người dùng giữ
  • Gửi dữ liệu mã hóa: Dữ liệu đã khóa được gửi lên Blockchain tuy nhiên chỉ nhận được dữ liệu nhưng hoàn toàn không có chìa khóa để giải mã
  • Tính toán không cần giải mã: Zama sử dụng FHE, cho phép máy tính tính toán trực tiếp trên dữ liệu đang bị khóa mà không cần giải mã. Kết quả của phép tính là một chuỗi mã hóa mới
  • Trả về kết quả: Máy chủ gửi kết quả đã mã hóa về cho người dùng. Chỉ người dùng có khóa cá nhân ban đầu có thể mở và xem kết quả cuối cùng

Rõ ràng khi vấn đề bảo mật được giải quyết, Blockchain sẽ mở ra một loạt ứng dụng mới:

  • Thanh toán, tránh bị giám sát: Chuyển tiền mà không để lộ số dư hay các các voi hay Degen có thể thoải mái thực hiện các chiến lược khác nhau trong DeFi mà không lo sợ bị giám sát 
  • Mã hóa tài sản thực (RWA): Giúp các ngân hàng đưa cổ phiếu, trái phiếu lên mạng công khai như Ethereum mà không sợ lộ chiến lược kinh doanh hay danh tính khách hàng
  • DeFi bảo mật: Ngăn chặn các Bot Front Running trục lợi từ giao dịch của người dùng
  • ....

Thảm Họa Tại TGE, Ngày Tàn Của Làn Sóng Public Sale 

Public Sale bắt đầu bùng nổ từ giữa và cuối 2025 tuy nhiên xu hướng này không diễn ra được lâu và Zama là dấu hiệu đầu tiên báo hiệu cho ngày tàn của làn sóng Public Sale. Ở giai đoạn này, phần lớn các dự án sẽ ra mắt Pre Market trên các sàn Cex lớn như Binance hay OKX với giá cực cao như với Zama giá Pre Market mở của trên Binance lên tới 0.16 USD để thu hút người dùng vào đấu giá. 

Sau đó, Zama sẽ mở bán Token theo hình thức đấu giá Hà Lan kín tức là các mức giá thầu đều được mã hóa bằng FHE khiến tất cả mọi người và thậm chí là Zama cũng không biết ai đặt bao nhiêu cho đến khi đấu giá kết thúc. Chính điều này kết hợp với giá Pre Market cao trước đó khiến tâm lí Fomo của người dùng được đẩy lên cao. Cuộc đấu giá diễn ra từ ngày 21/01 đến 24/01/2026, thu hút hơn 121 triệu USD từ hơn 7.600 nhà đầu tư với mức giá Clearing Price là 0.05 USD. Tuy nhiên một điểm lưu ý là mãi đến ngày 26/01 thì Zama mới công bố giá Clearing Price và lúc này giá Pre Market cũng đang ngang bằng với giá Clearing Price.

Đây là thời điểm mà mình biết được phân bổ bao nhiêu Token và nếu Hedge ở thời điểm này thì rõ ràng không có lợi nhuận còn nếu không Hedge thì có nguy cơ bị thua lỗ nếu giá tiếp tục giảm. Có nhiều người nói tại sao không Hedge sớm hơn khi giá cao thì lúc đó chúng ta chưa biết mình mua với giá bao nhiêu và nếu giá tăng cao hơn giá mình Hedge khi đấu giá Hà Lan mở cửa thì sẽ như nào?

Nhìn chung so với các kèo Public Sale trước như Monad, Pump.fun,... thì để tính toán được lợi nhuận một cách rõ ràng khi tham gia vào Public Sale của Zama là rất khó và nếu làm đúng theo cách nhận được phân bổ token rồi Hedge thì rõ ràng không có lợi nhuận. Còn đối với người không Hedge thì kịch bản xấu nhất đã xảy ra khi giá token Zama khi TGE chỉ giao dịch quanh mức 0.031 USD tức là những ai tham gia Public Sale đã lỗ hơn 30% 

Tất nhiên với số tiền huy động lên tới 121 triệu USD mà mức giá TGE thấp hơn 30% so với giá Clear Price đã khiến rất nhiều người tham gia phẫn nộ. Giờ đây đối với những ai còn nắm giữ Zama, câu hỏi chung được đặt ra là liệu dự án còn động lực tăng trưởng trong thời gian tới không? Hãy cùng mình phân tích trong phần tiếp theo của bài viết nhé

Liệu Zama Còn Động Lực Tăng Trưởng?

Trước khi vào phân tích phần này, hãy cùng mình điểm qua những hoạt động nổi bật trong thời gian gần đây của Zama

1. Zama trở thành lớp bảo mật cho T-Rex Ledger

T-Rex Ledger là một hạ tầng công nghệ chuyên biệt được thiết kế để quản lí việc phát hành và giao dịch các tài sản thực được mã hóa (RWA) trên Blockchain một cách hợp pháp. Nó không phải là một Blockchain chuyên biệt thay thế Ethereum hay Solana mà thay vào đó, T-Rex đóng vai trò là một lớp quản lí trung tâm. Khi một tài sản di chuyển giữa các Blockchain khác nhau, T-Rex Ledger đảm bảo rằng các quy tắc pháp lí gắn liền với tài sản đó không bị mất đi

Hiểu 1 cách đơn giản, T-Rex Ledger hoạt động như một sổ cái ghi chép mọi quy tắc tuân thủ. Trước khi bất kì giao dịch tài sản nào được thực hiện trên Blockchain, hệ thống sẽ tham chiếu đến T-Rex Ledger để xác nhận: "Nhà đầu tư A có đủ điều kiện mua tài sản này không?" Nếu câu trả lời là có thì giao dịch mới được phép hoàn tất

Trước đây, các quy tắc tuân thủ trên T-Rex là công khai nghĩa là mọi người có thể thấy ai đang giữ bao nhiêu tài sản. Điều này khá nhạy cảm, đặc biệt đối với các tổ chức, ngân hàng lớn nơi dữ liệu khách hàng nên được bảo mật. Tuy nhiên với sự hợp tác với Zama, T-Rex Ledger hiện đã tích hợp công nghệ FHE:

  • Bảo mật mặc định: Các tổ chức có thể kiểm tra tính tuân thủ mà không cần tiết lộ số tiền giao dịch hay số dư ví một cách công khai
  • Xóa bỏ rào cản tổ chức: Điều này giúp các ngân hàng lớn yên tâm đưa tài sản lên Blockchain công khai vì dữ liệu kinh doanh của họ hiện được bảo mật tuyệt đối

Apex Group - đơn vị quản lí 3.5 nghìn tỷ USD tài sản với mục tiêu đưa 100 tỷ USD tài sản mã hóa lên T-Rex Ledger vào tháng 06/2027. Thông qua lớp bảo mật được cung cấp bởi Zama giúp tài sản trở nên riêng tư hơn, tránh bị rò rỉ dữ liệu nhạy cảm từ nguồn tài sản lớn trong thị trường thế giới thực

2. GSR hợp tác với Zama: Triển khai giao dịch OTC bảo mật đầu tiên trên Ethereum

Đối với các nhà cung cấp thanh khoản cấp tổ chức như GSR, việc giao dịch trên các Blockchain công khai hiện nay đang phải gặp vấn đề về quyền riêng tư nơi dữ liệu nhạy cảm như quy mô giao dịch và dòng tiền dự trữ được hiển thị công khai trên thị trường. Đối với giao dịch OTC, các tổ chức như GSR phải thực hiện các lệnh mua/bán cực lớn trên thị trường mà không làm biến động giá. Việc lộ thông tin này dẫn đến rò rỉ dữ liệu, có thể ảnh hưởng đến chiến lược kinh doanh của GSR cũng như tín hiệu tiêu cực đến thị trường trong một số tình huống cực đoan. Bằng cách tận dụng cơ chế FHE của Zama, GSR có thể đảm bảo các khoản giao dịch Onchain của mình diễn ra một cách bảo mật, không bị giám sát giúp tránh bị theo dõi trong các hoạt động giao dịch Onchain

Mặc dù không phải Blockchain Layer 1 hay Layer 2 nhưng Zama cũng đang âm thầm xây dựng 1 hệ sinh thái bao gồm các ứng dụng sử dụng công nghệ FHE của Zama. Để thúc đẩy sự tham gia tích cực hơn của các Developer thì Zama đã triển khai 2 chương trình Hackathon đáng chú ý:

  • Zama Developer Program Mainnet Season 1: Đây là chương trình được thiết kế để hỗ trợ các nhà phát triển ở mọi giai đoạn từ thử nghiệm đến các dự án sẵn sàng sản xuất. Tổng phần thưởng của Season 1 là 15.000 USD
  • Cuộc thi PL Genesis Hackathon: Đây là chương trình với sự hợp tác giữa Zama và Protocol Labs nhằm xây dựng các ứng dụng Onchain bảo mật với tổng giải thưởng lên đến 5.000 USD cho hạng mục Zama Track

Có thể thấy Zama đang đẩy mạnh tính ứng dụng sản phẩm của mình đến rất nhiều đối tượng khác nhau từ tổ chức tài chính như GSR, T-Rex, Apex Group đến các ngân hàng và nền tảng Payments như Raycash, Bron hay các dự án cơ sở hạ tầng như Blockscout, Inco Network và Shibarium. Tuy nhiên với cương vị là một nhà đâu tư thì câu hỏi quan trọng hơn được đặt ra là liệu Token ZAMA còn động lực tăng trưởng không?

Để trả lời câu hỏi này thì trước tiên chúng ta cùng đi vào mô hình doanh thu của Zama:

  • Phí bản quyền và cấp phép phần mềm: Đây là nguồn thu cốt lõi từ các doanh nghiệp truyền thống. Mặc dù Zama cung cấp các thư viện mã nguồn mở nhưng đối với các tổ chức tài chính lớn hoặc các tập đoàn công nghệ muốn sử dụng FHE trong các sản phẩm thương mại quy mô lớn, họ thường kí các hợp đồng cấp phép. Các tổ chức như Apex Group hay các ngân hàng truyền thống phải trả phí để Zama hỗ trợ tích hợp giao thức FHE vào hệ thống của họ
  • Phí dịch vụ FHE: Mỗi khi một Smart Contract trên Ethereum hoặc các chuỗi khác yêu cầu tính toán mã hóa, họ phải trả một khoảng phí bằng Token ZAMA (khoảng phí này thường dao động từ 0.05 - 0.5 USD). Một phần khoản phí này sẽ được Burn để giảm nguồn cung, tạo động lực tăng trưởng cho ZAMA
  • Đơn vị tính toán HCU: Zama bán các đơn vị tính toán HCU cho các nhà phát triển ứng dụng cần bằng thông lớn để xử lí dữ liệu bảo mật

Với phí bản quyền dành cho các doanh nghiệp truyền thống thì thật sự khó để ước tính một con số cụ thể còn đối với doanh thu từ giao thức thông qua các hoạt động Onchain theo ước lượng trung bình mỗi ngày có 50.000 giao dịch FHE với mức phí trung bình 0.1 USD/giao dịch thì mạng lưới có thể tạo ra doanh thu khoảng 1.5 - 2 triệu USD/năm. Đây là nguồn doanh thu duy nhất có thể ước tính ở thời điểm hiện tại

Nhìn vào mô hình của Zama thì mình lại liên tưởng đến Zcash - một dự án đang cực kì thành công ở thời điểm hiện tại. Dự án này cũng làm về mảng Privacy nhưng hướng đến Build 1 sản phẩm để người dùng có thể sử dụng trực tiếp, luân chuyển tài sản giữa các Chain hoặc các ví với nhau mà vẫn đảm bảo sự bảo mật và không bị lộ thông tin. Đây rõ ràng là nhu cầu của các cá voi lớn, Degen trong thị trường nơi họ không muốn hoạt động giao dịch của mình bị lộ để tất cả mọi người có thể biết

Còn đối với Zama, hướng tiếp cận của họ là tích hợp công nghệ FHE vào các mô hình sản phẩm của các dự án trong thị trường Crypto và doanh nghiệp truyền thống. Vì vậy cần thời gian dài hơn để sự tích hợp này được diễn ra còn ở thời điểm hiện tại, khi hoạt động Mainnet mới chỉ diễn ra được hơn 1 tháng thì thật sự khó để chúng ta kì vọng 3 - 4 tháng nữa Zama có thể trở thành 1 cái gì đó bùng nổ trên thị trường. Vì vậy, trong ngắn hạn Token ZAMA chưa có động lực tăng trưởng rõ ràng còn về dài hạn sự tăng trưởng của nó sẽ phụ thuộc vào tính ứng dụng của công nghệ FHE trên thị trường. 

Tổng Kết

Mặc dù đang âm thầm phát triển với sự hợp tác với các đối tác lớn như Apex Group hay GSR và xây dựng một hệ sinh thái FHE đầy tiềm năng nhưng vết xe đổ tại TGE với mức lỗ 30% đã khiến niềm tin của các nhà đầu tư rạn nứt. Trong ngắn hạn, ZAMA khó có thể bùng nổ khi áp lực cung và tâm lý dè chừng vẫn còn hiện hữu. Tuy nhiên, nếu nhìn vào bức tranh dài hạn khi quyền riêng tư trở thành yêu cầu bắt buộc cho dòng vốn định chế, Zama vẫn là quân bài chiến lược cần quan sát